आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत प्रत्येकजण स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करत आहे. सकाळची सुरुवात गडबडीत होते, दुपारी कामाचा ताण असतो आणि रात्री थकून जे काही मिळेल ते खाऊन झोपणे ही सवय बनली आहे. अशा जीवनशैलीचा सर्वाधिक परिणाम आपल्या पचनतंत्रावर होतो आणि त्यामुळे पोटाच्या अनेक गंभीर समस्या सुरू होतात. त्यापैकीच एक म्हणजे पोटातील अल्सर…आधुनिक वैद्यकशास्त्र याकडे पोटाच्या आतील आवरणावर तयार झालेल्या जखमेसारखे पाहते, पण आयुर्वेदात हे फक्त शारीरिक आजार नसून शरीर व मन या दोन्हींच्या असंतुलनाचे द्योतक मानले जाते.
आयुर्वेदनुसार जेव्हा शरीराची अग्नि म्हणजेच पचनशक्ती कमजोर होते आणि पित्तदोष वाढतो, तेव्हा हा दोष पोटाच्या नाजूक परतावर परिणाम करतो. हळूहळू ही परत जळू लागते आणि तिथे जखमा (छाले) तयार होतात. हाच प्रकार अल्सर म्हणून ओळखला जातो. आयुर्वेदात याला परिणाम शूल किंवा अन्नवह स्रोतांचा विकार असे म्हटले आहे. चरकसंहितेत असे म्हटले आहे की हा आजार अचानक होत नाही. याची मुळे आपल्या दैनंदिन सवयींमध्ये लपलेली असतात. वारंवार चहा–कॉफी पिणे, तिखट व शिळे अन्न खाणे, उपाशी राहणे, उशिरापर्यंत जागरण… यामुळे शरीरात पित्त साचते. मानसिक ताण व रागदेखील पित्त वाढवतात. पित्ताची ही अधिकता म्हणजेच अल्सरची सुरुवात.
हेही वाचा..
कापसावरील आयात शुल्कात सूट ३१ डिसेंबरपर्यंत वाढवली
“हा लालू-राबडींच्या जंगलराजाचा बिहार नाही”
वैष्णोदेवी भूस्खलनात मंदसौरच्या दोन जणांचा मृत्यू
अल्सर झाल्यास सुरुवातीला पोटाच्या वरच्या भागात जळजळ किंवा तीव्र वेदना जाणवते. जेवण केल्यानंतर लगेच जडपणा वाटतो, आम्लपित्त होते, आंबट ढेकर येतात, अनेकदा उलट्या किंवा मळमळ होते. काही वेळा हे इतके गंभीर होते की उलटीत रक्त दिसते किंवा मल काळसर होतो. हे संकेत परिस्थिती गंभीर असल्याचे दर्शवतात. आधुनिक वैद्यक यात ॲन्टासिड, वेदनाशामक किंवा ॲन्टिबायोटिक देते, ज्यामुळे तात्पुरता आराम मिळतो. पण जीवनशैलीत बदल न केल्यास समस्या परत परत उद्भवते. आयुर्वेदाचा दृष्टिकोन वेगळा आहे. तो शरीराला नैसर्गिक स्थितीत परत आणण्याचा, दोष संतुलित करण्याचा, अग्नि बळकट करण्याचा आणि शरीराला स्वतःहून रोगाशी लढण्याची क्षमता देण्याचा प्रयत्न करतो.
आयुर्वेदात अनेक सोपे घरगुती उपाय सांगितले आहेत, ज्यांना कुठलाही दुष्परिणाम नाही – मुलेठीचे चूर्ण दुधात किंवा कोमट पाण्यात घेणे → पोटाच्या परताला शांती देते. शुद्ध तूप → पित्ताला शीतलता देऊन अल्सरच्या जखमा भरायला मदत करते. एलोवेरा ज्यूस, आंवळा, नारळपाणी, धणे–बडीशेपाचे पाणी, शतावरी चूर्ण → हे सर्व पोटाचे संरक्षण करतात व पचनाग्नि संतुलित ठेवतात.