देशभरातील शेतकरी, नागरिक आणि अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाचा मानला जाणारा यंदाचा मान्सून एल निनोच्या प्रभावाखाली राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. भारतीय हवामान विभागाचे महासंचालक मृत्युंजय महापात्रा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, एल निनोची परिस्थिती मान्सून हंगामात सक्रिय राहू शकते आणि त्याचा परिणाम सप्टेंबरपर्यंत जाणवण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे देशातील अनेक भागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढल्यामुळे एल निनोची स्थिती निर्माण होते. या हवामान बदलाचा थेट परिणाम भारतीय मान्सूनवर होत असून अनेकदा पावसाचे प्रमाण घटते. यामुळे शेती, जलसाठे आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता असते. यंदाही अशीच परिस्थिती निर्माण होण्याची चिन्हे दिसत असल्याने हवामान तज्ज्ञांकडून सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
हे ही वाचा:
ट्विशा शर्मा प्रकरणात मोठी कारवाई
पुण्यात विषारी दारूकांड; आठ जणांना अटक
मान्सूनच्या चिंतेने शेअर बाजार हादरला
पश्चिम बंगालमध्ये अमूलची ६५० कोटींची मोठी गुंतवणूक
हवामान विभागाने यंदाच्या मान्सूनमध्ये दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे. विशेषतः जुलै आणि ऑगस्ट या मान्सूनच्या प्रमुख महिन्यांमध्ये एल निनोचा प्रभाव अधिक तीव्र राहू शकतो. त्यामुळे खरीप हंगामातील पिकांवर त्याचा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. तांदूळ, कापूस, मका, डाळी आणि तेलबिया यांसारख्या पिकांच्या उत्पादनात घट होण्याची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
कमी पावसामुळे धरणांतील पाणीसाठ्यावरही परिणाम होऊ शकतो. याचा परिणाम पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर तसेच वीज निर्मितीवर होण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर कृषी उत्पादन घटल्यास अन्नधान्यांच्या किमती वाढून महागाईचा दबावही वाढू शकतो. त्यामुळे मान्सूनचा प्रत्येक टप्पा यंदा अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे.
मात्र, हवामान तज्ज्ञांनी काहीसा दिलासाही दिला आहे. हिंद महासागरातील सकारात्मक इंडियन ओशन डायपोल (IOD) परिस्थिती विकसित झाल्यास एल निनोचा नकारात्मक प्रभाव काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो. त्यामुळे मान्सूनच्या उत्तरार्धात काही भागांमध्ये पावसाची स्थिती सुधारण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सध्या देशाचे लक्ष मान्सूनच्या प्रगतीकडे लागले असून एल निनोचा प्रभाव किती तीव्र राहतो, यावरच आगामी महिन्यांतील शेती, जलव्यवस्थापन आणि अर्थव्यवस्थेचे चित्र अवलंबून राहणार आहे. यंदाचा मान्सून केवळ पावसाचा नाही, तर देशाच्या आर्थिक स्थैर्याचाही कस पाहणारा ठरण्याची चिन्हे दिसत आहेत.