भारत आणि अमेरिकेतील अंतराळ सहकार्याला आता नवे आणि महत्त्वाचे वळण मिळाले आहे. अमेरिकेची अंतराळ संस्था नासाने भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO)ला आपल्या ‘मून बेस’ कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी निमंत्रण दिले आहे. चंद्रावर दीर्घकालीन मानवी उपस्थिती निर्माण करण्याच्या अमेरिकेच्या महत्त्वाकांक्षी योजनेत भारताच्या सहभागाचा मार्ग या निमंत्रणामुळे खुला झाला आहे.
नासाचे हे निमंत्रण आर्टेमिस अकॉर्ड्स च्या चौकटीत देण्यात आले आहे. भारत आणि अमेरिका नागरी तसेच व्यावसायिक अंतराळ क्षेत्रातील सहकार्य अधिक व्यापक करण्याबाबत चर्चा करत असतानाच ही घडामोड समोर आली आहे. चंद्र संशोधन, मानवी अंतराळ मोहिमा आणि अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात दोन्ही देशांमधील सहकार्य आणखी मजबूत होण्याची शक्यता आहे.
नासाने चंद्रावर केवळ मोहिमा पाठवण्यापेक्षा दीर्घकालीन आणि शाश्वत मानवी उपस्थिती निर्माण करण्यावर भर दिला आहे. या योजनेत चंद्राच्या पृष्ठभागावर आवश्यक पायाभूत सुविधा उभारणे, रोव्हर, लँडर आणि ड्रोन यांचा वापर करणे तसेच भविष्यात अंतराळवीरांना दीर्घकाळ तेथे राहता येईल अशी व्यवस्था निर्माण करणे अपेक्षित आहे.
नासाने मून बेसच्या सुरुवातीच्या टप्प्यासाठी विविध अमेरिकी कंपन्यांसोबत काम सुरू केले आहे. चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ लँडर, रोव्हर आणि ड्रोन पोहोचवण्याची तयारी करण्यात आली आहे. त्यानंतर चंद्रावरील पायाभूत सुविधा विकसित करण्याच्या दिशेने पुढील टप्पे राबवले जाणार आहेत.
भारत-अमेरिका अंतराळ सहकार्याला नवी दिशा
इस्रोला मिळालेले हे निमंत्रण भारत-अमेरिका अंतराळ सहकार्याच्या वाढत्या व्याप्तीचे संकेत मानले जात आहे. दोन्ही देशांमध्ये आधीपासूनच अंतराळ संशोधनाच्या क्षेत्रात सहकार्य आहे. नासा आणि इस्रोच्या संयुक्त NISAR मोहिमेने या सहकार्याला महत्त्वपूर्ण आधार दिला आहे. आता मून बेसच्या माध्यमातून सहकार्य वाढल्यास चंद्रावरील संशोधन, मानवी अंतराळ उड्डाण तंत्रज्ञान, वैज्ञानिक प्रयोग आणि भविष्यातील अंतराळ पायाभूत सुविधांच्या विकासात भारताला सहभागी होण्याची संधी मिळू शकते.
हे ही वाचा:
राहुल गांधींच्या त्या विदेश दौऱ्यात कोण होते सोबत ? फोटो केला व्हायरल
चित्रपट चालो न चालो, पॉपकॉर्नची कमाई मात्र जोरात
काँगोमध्ये इबोलाचा कहर; मृतांचा आकडा २ हजारांपार
बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीत मालवाहू जहाजावर हल्ला; तीन जणांचा मृत्यू
भारतासाठी महत्त्वाची संधी
चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर पाणी बर्फाच्या स्वरूपात उपलब्ध असल्याचा अंदाज असल्याने भविष्यातील चंद्र मोहिमांसाठी हा भाग अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. चंद्रावरील संसाधनांचा वापर, वैज्ञानिक संशोधन आणि दीर्घकालीन मानवी उपस्थितीसाठी आवश्यक तंत्रज्ञान विकसित करण्याच्या दृष्टीने या भागाला विशेष महत्त्व आहे.
नासाच्या मून बेस कार्यक्रमात इस्रोचा संभाव्य सहभाग भारतासाठी केवळ आणखी एका अंतराळ मोहिमेपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर भविष्यातील चंद्र संशोधन आणि मानवी अंतराळ मोहिमांमध्ये भारताची भूमिका अधिक मजबूत करण्याची संधी ठरू शकतो.