जलवायू वैज्ञानिकांनी इशारा दिला आहे की, पृथ्वी लवकरच शक्तिशाली एल निनो टप्प्यात प्रवेश करू शकते, ज्याला ‘सुपर एल निनो’ असेही म्हटले जात आहे. नव्या हवामान अंदाजांनुसार, या वर्षाच्या अखेरीस एल निनो विकसित होण्याची शक्यता असून त्याचा परिणाम जगभरातील हवामानाच्या नमुन्यांवर दिसू शकतो. याचा प्रभाव भारतात तीव्र उष्णता आणि असामान्य मान्सून या स्वरूपात जाणवू शकतो.
युरोपियन सेंटर फॉर मीडियम-रेंज वेदर फोरकास्ट्स (ECMWF) च्या नव्या आकडेवारीनुसार यावेळी मजबूत किंवा ‘सुपर एल निनो’ तयार होण्याचे संकेत दिसत आहेत. वैज्ञानिकांच्या मते, जूनपर्यंत समुद्र आणि वातावरणाशी संबंधित संकेत एकत्र दिसू लागतील, जे या हवामान घटनेच्या विकासाचे प्रमुख लक्षण मानले जाते.
एल निनो म्हणजे काय?
एल निनो हे एक नैसर्गिक हवामान चक्र आहे. तो प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील भागात समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा लक्षणीय वाढल्यामुळे तयार होतो. सामान्य परिस्थितीत व्यापारिक वारे उष्ण पाणी दक्षिण-पूर्व आशिया आणि ऑस्ट्रेलियाच्या दिशेने ढकलतात, तर दक्षिण अमेरिकेच्या किनाऱ्याजवळ थंड पाणी वर येते. मात्र एल निनोच्या काळात हे वारे कमकुवत होतात आणि उष्ण पाणी पूर्वेकडे पसरण्यास सुरुवात होते.
या बदलामुळे जागतिक वातावरणीय परिसंचरणात मोठा बदल होतो. प्रशांत महासागराच्या वर उष्ण पाण्यामुळे हवा वरच्या दिशेने जाते आणि मुसळधार पाऊस पडतो, तर हिंद महासागर आणि आफ्रिकेच्या काही भागांत हवा खाली येते, त्यामुळे पाऊस कमी होतो आणि तापमान वाढते.
वैज्ञानिकांच्या मते, नव्या अंदाजांनुसार यावेळी ‘सुपर एल निनो’सारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. प्रशांत महासागरावर वेगाने वर चढणारी हवा आणि हिंद महासागर क्षेत्रात खाली उतरणारी हवा यामुळे त्याचे संकेत मिळत आहेत.
भारतासाठी एल निनो घटना अनेकदा जास्त तापमान आणि कमकुवत मान्सून यांच्याशी संबंधित राहिली आहे. भारताचा उन्हाळी मान्सून प्रामुख्याने जमीन आणि समुद्राच्या तापमानातील फरकावर अवलंबून असतो. एल निनोच्या काळात वातावरणीय परिसंचरणात बदल झाल्यामुळे अरब सागर आणि बंगालच्या उपसागरातून येणारे आर्द्र वारे कमकुवत होऊ शकतात. जर अपेक्षित मजबूत एल निनो विकसित झाला, तर उत्तर आणि मध्य भारतात उष्णतेच्या लाटा (हीटवेव्ह) वाढण्याची शक्यता आहे. तसेच मान्सूनदरम्यान पावसात घट होण्याचीही भीती आहे, ज्याचा परिणाम शेती आणि जलस्रोतांवर होऊ शकतो.
हे ही वाचा:
जागतिक अस्थैर्यात भारताचा १ लाख कोटींचा स्थिरीकरण निधी
ही वर्ल्ड कप ट्रॉफी संपूर्ण भारताची!
सेन्सेक्समध्ये मोठी घसरण; निफ्टी २३,२०० च्या खाली
कच्च्या तेलाच्या दरवाढीमुळे प्लास्टिक पॅकेजिंग महाग
इतिहासात १९९७–९८ आणि २०१५–१६ मधील मोठ्या एल निनो घटनांनी जगभरात अत्यंत हवामान परिस्थिती निर्माण केली होती आणि जागतिक तापमान विक्रमी पातळीवर पोहोचले होते. वैज्ञानिकांचे म्हणणे आहे की जर जूनपर्यंत समुद्र आणि वातावरणातील संकेत पूर्णपणे एकमेकांशी जुळले, तर तो पूर्ण विकसित एल निनोचा स्पष्ट संकेत असेल. त्यामुळे पुढील काही महिन्यांत जगभरातील हवामान पद्धतींमध्ये मोठे बदल दिसू शकतात. मात्र, वैज्ञानिकांचे असेही म्हणणे आहे की या घटनेची तीव्रता नेमकी किती असेल याबाबत आत्ताच अंतिम निष्कर्ष काढणे लवकर ठरेल. तरीही संकेत स्पष्ट होत असून एक शक्तिशाली एल निनो विकसित होण्याची शक्यता वाढत आहे, ज्याचा परिणाम येत्या काही महिन्यांत जागतिक हवामानावर दिसू शकतो.