जागतिक बाजारात सोन्याच्या किमतींमध्ये अस्थिरता आणि व्याजदर वाढीच्या भीतीमुळे अमेरिका, चीन आणि युरोपमधील गुंतवणूकदारांनी गोल्ड एक्स्चेंज ट्रेडेड फंड्स (Gold ETF) मधून मोठ्या प्रमाणात पैसे काढून घेतले. मात्र भारतात याच काळात याच्या अगदी उलट चित्र दिसून आले. भारतीय गुंतवणूकदारांनी सोन्याच्या किंमतीतील घसरणीचा फायदा घेत जून महिन्यात गोल्ड ETF मध्ये तब्बल ३८८ दशलक्ष डॉलर (सुमारे ₹३,४४३ कोटी) इतकी गुंतवणूक केली. जागतिक बाजारातील नकारात्मक वातावरणात भारताने दाखवलेली ही गुंतवणूकदारांची सकारात्मक भूमिका विशेष लक्षवेधी ठरली आहे.
वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिल (WGC) च्या ताज्या अहवालानुसार, जून महिन्यात जागतिक स्तरावर फिजिकल गोल्डवर आधारित ETF मधून मोठ्या प्रमाणात पैसे बाहेर पडले. यामागे अमेरिकेतील संभाव्य व्याजदर वाढ, डॉलरची वाढती ताकद आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चितता ही प्रमुख कारणे असल्याचे सांगितले जात आहे. उच्च व्याजदराच्या वातावरणात सोन्यासारख्या व्याज न देणाऱ्या मालमत्तेचे आकर्षण काहीसे कमी होते. त्यामुळे अनेक विकसित देशांतील गुंतवणूकदारांनी नफा बुक करत गोल्ड ETF मधील गुंतवणूक कमी केली.
हे ही वाचा:
एकेकाळी ‘नकोशी’ असणारी वाघीण बनली गिरडच्या जंगलाची ‘राणी’
तीन अर्धशतकांनंतरही भारताचा डाव २८५ धावांवर आटोपला
भारतीय नौदलाला नवे बळ! अत्याधुनिक ‘आयएनएस महेंद्रगिरी’ ताफ्यात
राम मंदिर गैरव्यवहार प्रकरणी २० जणांना जिल्हा सोडण्यास बंदी
उत्तर अमेरिकेत सर्वाधिक निधी बाहेर पडला. त्यापाठोपाठ आशियातील भारताव्यतिरिक्त इतर देश आणि युरोपमध्येही मोठ्या प्रमाणावर विक्री झाली. त्यामुळे जागतिक गोल्ड ETF व्यवस्थापनाखालील एकूण मालमत्ता (Assets Under Management) आणि सोन्याचा साठाही कमी झाला.
मात्र भारतीय गुंतवणूकदारांनी या घसरणीकडे वेगळ्या नजरेने पाहिले. अनेकांनी सोन्याच्या किंमतीत झालेली माघार ही दीर्घकालीन गुंतवणुकीची संधी मानत गोल्ड ETF मध्ये मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केली. परिणामी, भारत हा जून महिन्यात सकारात्मक गुंतवणूक नोंदवणाऱ्या मोजक्या बाजारांपैकी एक ठरला.
विशेष म्हणजे, मे महिन्यात गोल्ड ETF मधून निधी बाहेर पडला होता. मात्र जूनमध्ये परिस्थिती पूर्णपणे बदलली. मेमध्ये झालेल्या पैशांच्या निर्गमनानंतर जूनमध्ये झालेली जोरदार पुनरागमनाची नोंद भारतीय गुंतवणूकदारांचा सोन्यावर असलेला विश्वास अधोरेखित करते. AMFI च्या आकडेवारीनुसार जून महिन्यात गोल्ड ETF मध्ये झालेली गुंतवणूक मेच्या तुलनेत ५७० टक्क्यांहून अधिक वाढली.
भारतातील या वाढीमागे अनेक कारणे आहेत. जागतिक भूराजकीय तणाव, शेअर बाजारातील अस्थिरता, महागाईबाबतची चिंता आणि दीर्घकालीन सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून सोन्याकडे पाहण्याची पारंपरिक मानसिकता यामुळे गुंतवणूकदारांनी गोल्ड ETF ची निवड केली. त्याचबरोबर डिजिटल माध्यमातून सहज गुंतवणूक करण्याची सुविधा आणि SIP च्या माध्यमातून नियमित गुंतवणूक करण्याचा वाढता कल याचाही या वाढीत मोठा वाटा असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
याशिवाय, गोल्ड ETF मध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी प्रत्यक्ष सोने खरेदी करण्याची आवश्यकता नसते. शुद्धतेची चिंता नसते, सुरक्षित साठवणुकीचा खर्च टाळता येतो आणि शेअर बाजाराप्रमाणे सहज खरेदी-विक्री करता येते. त्यामुळे नव्या पिढीतील गुंतवणूकदारांचा कलही या माध्यमाकडे वाढताना दिसत आहे.
बाजार विश्लेषकांच्या मते, जागतिक स्तरावर व्याजदर, डॉलरची दिशा आणि मध्यवर्ती बँकांची धोरणे यावर पुढील काही महिन्यांत सोन्याच्या किमतींचा कल अवलंबून असेल. मात्र भारतातील गुंतवणूकदारांनी अल्पकालीन चढ-उतारांकडे दुर्लक्ष करून दीर्घकालीन पोर्टफोलिओ संतुलनासाठी सोन्याचा पर्याय स्वीकारला आहे. त्यामुळे भविष्यातही गोल्ड ETF मध्ये सातत्याने गुंतवणूक होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
एकीकडे जागतिक बाजारात सोन्यावरील गुंतवणूक कमी होत असताना भारताने उलट दिशेने वाटचाल करत सुरक्षित गुंतवणुकीवरील विश्वास कायम असल्याचे दाखवून दिले आहे. जागतिक अनिश्चिततेच्या काळात भारतीय गुंतवणूकदारांनी दाखवलेली ही भूमिका केवळ बाजारासाठीच नव्हे तर देशातील गुंतवणूक संस्कृतीतील बदलाचेही महत्त्वपूर्ण संकेत मानले जात आहेत.