जागतिक पातळीवर भू-राजकीय तणाव, वाढते वाहतूक खर्च आणि व्यापारातील अनिश्चितता कायम असतानाही भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी दिलासादायक चित्र समोर आले आहे. जुलै २०२६ मध्ये भारताची वस्तू निर्यात (Merchandise Exports) तब्बल ४४.२४ अब्ज डॉलरवर पोहोचली असून, हा आतापर्यंतचा सर्वाधिक मासिक निर्यात आकडा ठरला आहे. गेल्या वर्षी जुलैमध्ये झालेल्या ३८.३४ अब्ज डॉलरच्या निर्यातीच्या तुलनेत यंदा निर्यातीत सुमारे १९.६ टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
भारताच्या निर्यात क्षेत्रासाठी हा टप्पा महत्त्वाचा मानला जात आहे. विशेषतः इलेक्ट्रॉनिक्स, अभियांत्रिकी वस्तू आणि पेट्रोलियम उत्पादनांच्या निर्यातीने या विक्रमी कामगिरीला मोठा हातभार लावला. जागतिक बाजारपेठेत भारतीय उत्पादनांची मागणी वाढत असल्याचे या आकडेवारीतून स्पष्ट होत आहे. पश्चिम आशियातील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि वाहतूक व्यवस्थेवर दबाव असतानाही भारतीय निर्यातदारांनी ही कामगिरी केली आहे. पश्चिम आशियातील देशांकडे भारताची वस्तू निर्यात जुलैमध्ये वार्षिक आधारावर ८.६ टक्क्यांनी वाढून ५.७ अब्ज डॉलर झाली.
हे ही वाचा:
घाऊक महागाईत किंचित घट; जुलैमध्ये दर ९.७८ टक्क्यांवर
जंतर-मंतर आंदोलनात दिसलेला व्यक्ती निघाला फसवणूक प्रकरणातील आरोपी
असा विरोधी पक्षनेता पाहावा लागतो, हे लोकशाहीचे दुर्दैव!
५ वर्षात महाराष्ट्रात ३६ हजार २११ कंपन्या बंद पडल्या?
मात्र निर्यातीत झालेली ही विक्रमी वाढ भारताच्या व्यापार संतुलनासमोरील आव्हान पूर्णपणे दूर करत नाही. जुलैमध्ये भारताची आयातही मोठ्या प्रमाणात वाढून ७६.२२ अब्ज डॉलर झाली. त्यामुळे महिन्याचा वस्तू व्यापार तुटीचा आकडा ३१.९८ अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. जूनमध्ये ही तूट ३०.४३ अब्ज डॉलर होती. वाढलेल्या आयातीमागे कच्च्या तेलाच्या किमती, इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तू आणि सोन्याच्या आयातीचा मोठा वाटा राहिला.
विशेष म्हणजे जुलैमध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तूंची आयात वार्षिक आधारावर ४४ टक्क्यांहून अधिक वाढून १४.३७ अब्ज डॉलर झाली, तर सोन्याची आयात जवळपास ५ टक्क्यांनी वाढून ४.१६ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. कच्च्या तेलाची आयात १८.३१ अब्ज डॉलर राहिली. त्यामुळे निर्यातीत विक्रमी वाढ झाली असली तरी आयात अधिक वेगाने वाढत असल्याने व्यापार तूट वाढण्याचे आव्हान कायम आहे.
दरम्यान, सेवा क्षेत्राची कामगिरीही मजबूत राहिली आहे. जुलैमध्ये भारताची सेवा निर्यात ३५.८९ अब्ज डॉलर, तर सेवा आयात १८.९४ अब्ज डॉलर राहिली. त्यामुळे सेवा व्यापारात भारताला १६.९५ अब्ज डॉलरचा अधिशेष मिळाला. वस्तू आणि सेवा क्षेत्रातील ही मजबूत निर्यात भारताच्या बाह्य क्षेत्राला आधार देणारी ठरत आहे.
एप्रिल ते जुलै २०२६ या कालावधीतही भारताच्या निर्यातीत चांगली गती दिसून आली आहे. यापूर्वी आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये भारताने एकूण ८६३.१ अब्ज डॉलरची विक्रमी निर्यात नोंदवली होती, ज्यामध्ये वस्तू निर्यात ४४१.८ अब्ज डॉलर आणि सेवा निर्यात ४२१.३ अब्ज डॉलर होती.
एकीकडे निर्यातीत विक्रमी वाढ होत असताना दुसरीकडे वाढती आयात आणि व्यापार तूट ही सरकार आणि निर्यातदारांसाठी चिंतेची बाब आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे जागतिक मालवाहतूक खर्च, कंटेनर उपलब्धता आणि पुरवठा साखळीवर दबाव निर्माण झाला आहे. अशा परिस्थितीत भारतीय निर्यातदारांची स्पर्धात्मकता टिकवण्यासाठी लॉजिस्टिक खर्च कमी करणे आणि बाजारपेठांचे अधिक वैविध्यीकरण करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
एकूणच, जुलै महिन्यातील ४४.२४ अब्ज डॉलरची विक्रमी वस्तू निर्यात ही भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या वाढत्या उत्पादन क्षमता आणि जागतिक बाजारपेठेतील मजबूत उपस्थितीचे संकेत देणारी आहे. मात्र निर्यातीसोबत आयातीचा वेगही वाढत असल्याने व्यापार तूट नियंत्रणात ठेवणे हे पुढील काळातील मोठे आर्थिक आव्हान असेल. विक्रमी निर्यात भारतासाठी सकारात्मक बातमी असली, तरी या वाढीला दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी उत्पादन, लॉजिस्टिक्स आणि जागतिक व्यापार धोरणाला अधिक बळ देणे आवश्यक ठरणार आहे.