भारतीय अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार मानल्या जाणाऱ्या परकीय चलनसाठ्यात (फॉरेक्स रिझर्व्ह) पुन्हा एकदा मोठी घट नोंदवली गेली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने जाहीर केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, २२ मे रोजी संपलेल्या आठवड्यात देशाचा परकीय चलनसाठा ७.५१ अब्ज डॉलरने घसरून ६८१.३८ अब्ज डॉलरवर आला आहे. विशेष म्हणजे, याआधीच्या आठवड्यातही साठ्यात ८.९४ अब्ज डॉलरची घट झाली होती. त्यामुळे अवघ्या दोन आठवड्यांत भारताच्या परकीय चलनसाठ्यात जवळपास १६ अब्ज डॉलरची घट झाली आहे.
जागतिक बाजारातील वाढती अनिश्चितता, कच्च्या तेलाच्या किमतींमधील चढ-उतार आणि रुपयावरील दबाव यामुळे ही घसरण झाल्याचे मानले जात आहे. रुपयाचे मूल्य स्थिर राखण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेला डॉलरची विक्री करून चलन बाजारात हस्तक्षेप करावा लागत आहे. या हस्तक्षेपाचा थेट परिणाम परकीय चलनसाठ्यावर होत असून साठ्यातील घट अधिक स्पष्टपणे दिसून येत आहे.
हे ही वाचा:
डॉलरसमोर रुपयाची दमदार मुसंडी
संरक्षण सचिव राजेश कुमार बनले डीआरडीओचे अध्यक्ष
बकरी ईदनिमित्त बोलावून १७ वर्षीय हिंदू युवकावर केले चाकूने वार; तरुणाचा मृत्यू
मुंबईसह पंजाबमध्ये दहशत पसरवणाऱ्या पाकिस्तानस्थित ‘हँडलर’चा पर्दाफाश
परकीय चलनसाठ्यातील सर्वात मोठा हिस्सा असलेल्या फॉरेन करन्सी अॅसेट्समध्येही लक्षणीय घट झाली आहे. या मालमत्तेचे मूल्य कमी झाल्याने एकूण साठ्यावर दबाव निर्माण झाला आहे. याशिवाय भारताच्या सोन्याच्या साठ्याच्या मूल्यातही मोठी घसरण झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याच्या दरांमध्ये झालेल्या बदलांमुळे या साठ्याचे मूल्य कमी झाल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. तसेच विशेष आहरण हक्क (एसडीआर) आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीमधील भारताच्या राखीव स्थानातही किरकोळ घट नोंदवण्यात आली आहे.
यंदाच्या फेब्रुवारी महिन्यात भारताचा परकीय चलनसाठा ७२८.४९ अब्ज डॉलरच्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला होता. मात्र त्यानंतर जागतिक आर्थिक घडामोडी, भूराजकीय तणाव, डॉलरची वाढती मागणी आणि चलन बाजारातील अस्थिरता यामुळे साठ्यात सातत्याने चढ-उतार सुरू आहेत. अमेरिकन डॉलर मजबूत होत असताना उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांवरील दबाव वाढत असून भारतालाही त्याचा परिणाम सहन करावा लागत आहे.
तथापि, सध्याचा परकीय चलनसाठा अद्यापही मजबूत पातळीवर असल्याचे अर्थतज्ज्ञ सांगतात. ६८१ अब्ज डॉलरहून अधिकचा साठा भारताला अनेक महिन्यांच्या आयातीचा खर्च भागवण्यासाठी सक्षम ठरू शकतो. तसेच जागतिक आर्थिक संकटे किंवा बाजारातील अचानक होणाऱ्या धक्क्यांचा सामना करण्यासाठीही हा साठा महत्त्वाची सुरक्षा कवचाची भूमिका बजावतो.
मात्र परकीय चलनसाठ्यातील सलग घसरण ही धोरणकर्त्यांसाठी चिंतेची बाब ठरत आहे. आगामी काळात रुपयावरील दबाव कायम राहिला आणि जागतिक बाजारातील अस्थिरता वाढली, तर भारतीय रिझर्व्ह बँकेसमोर चलन स्थिरता राखताना परकीय चलनसाठा टिकवून ठेवण्याचे मोठे आव्हान उभे राहू शकते. त्यामुळे आता बाजाराचे आणि RBI च्या पुढील पावलांचे लक्षपूर्वक निरीक्षण केले जात आहे.