भारताच्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रात एक मोठी झेप नोंदवली गेली आहे. सर्वम एआय या भारतात विकसित झालेल्या एआय प्रणालीने काही महत्त्वाच्या बेंचमार्क चाचण्यांमध्ये जागतिक पातळीवरील आघाडीच्या एआय मॉडेल्सना मागे टाकले आहे. विशेष म्हणजे, चॅटजीपीटी आणि जेमिनी यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय प्रणालींच्या तुलनेत सर्वम एआयने भारत-केंद्रित कामगिरीत अधिक प्रभावी निकाल दिले आहेत. यामुळे भारताचा एआय क्षेत्रातील आत्मविश्वास अधिक बळकट झाला आहे.
सर्वम एआयची खरी ताकद म्हणजे भारतीय भाषा, लिपी आणि स्थानिक संदर्भांची सखोल समज. अनेक जागतिक एआय मॉडेल्स मुख्यतः इंग्रजी आणि पाश्चात्त्य भाषांवर आधारित असतात. त्याउलट सर्वम एआयची रचना सुरुवातीपासूनच मराठी, हिंदी, तमिळ, तेलुगू, बंगाली यांसारख्या भारतीय भाषांवर केंद्रित करण्यात आली आहे. त्यामुळे सरकारी कागदपत्रे, स्थानिक अर्ज, हस्तलिखित मजकूर आणि प्रादेशिक दस्तऐवज समजून घेण्यात ही प्रणाली अधिक अचूक ठरते.
विशेषतः ऑप्टिकल कॅरेक्टर रेकग्निशन (ओसीआर) चाचण्यांमध्ये सर्वम एआयने उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. भारतीय लिपींमधील संयुक्त अक्षरे, वेगवेगळ्या लेखनशैली आणि हस्तलिखित मजकूर ओळखण्यात या मॉडेलने जास्त अचूकता दाखवली आहे. काही चाचण्यांमध्ये सर्वम एआयने ८० टक्क्यांहून अधिक अचूकता साध्य केली असून, ही कामगिरी चॅटजीपीटी आणि जेमिनीपेक्षा सरस असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. यामुळे बँकिंग, न्यायालयीन प्रक्रिया, सरकारी सेवा आणि शिक्षण क्षेत्रात दस्तऐवजांचे डिजिटल रूपांतर अधिक वेगाने होऊ शकते.
हे ही वाचा:
ग्रामीण निवडणुकांतही भाजपा अव्वल!
पंजाबमध्ये वर्गातच विद्यार्थिनीला घातली गोळी
आयबीचे अहवाल पाकिस्तानला पुरवले; हिमंतांच्या निशाण्यावर गौरव की सोनिया?
२०२६-२७ मध्ये भारत जी २० देशांना मागे टाकत होणार नंबर १
याशिवाय, सर्वम एआयची आवाजावर आधारित संवाद प्रणाली भारतासाठी विशेष उपयुक्त ठरत आहे. देशातील विविध बोलीभाषा, उच्चार आणि मराठी-इंग्रजी किंवा हिंदी-इंग्रजी मिश्र भाषांमध्ये संवाद साधण्याची क्षमता या प्रणालीमध्ये अधिक प्रभावी आहे. ग्रामीण आणि निमशहरी भागात, जिथे इंग्रजीचा वापर मर्यादित आहे, तिथे ही प्रणाली डिजिटल सेवांचा विस्तार करण्यास मदत करू शकते.
तंत्रज्ञान क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, सर्वम एआयचे हे यश केवळ एका स्टार्टअपचे यश नसून “मेड इन इंडिया” कृत्रिम बुद्धिमत्ता चळवळीचा महत्त्वाचा टप्पा आहे. स्थानिक डेटा, स्थानिक गरजा आणि स्थानिक भाषा यांवर आधारित एआय विकसित केल्यास जागतिक स्तरावरील मोठ्या कंपन्यांनाही टक्कर देता येते, हे या कामगिरीतून स्पष्ट झाले आहे.
या यशामुळे भविष्यात भारतात शासन, आरोग्य, शिक्षण, बँकिंग आणि डिजिटल सेवा क्षेत्रात एआयचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढण्याची शक्यता आहे. सर्वम एआयमुळे भारत केवळ एआय वापरणारा देश न राहता, एआय तयार करणारा आणि दिशा ठरवणारा देश म्हणूनही जागतिक पातळीवर ओळख निर्माण करत असल्याचे चित्र समोर येत आहे.