पश्चिम आशियातील वाढत्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम झाला असून भारताने पर्यायी स्रोत म्हणून रशियाकडून तेल खरेदी मोठ्या प्रमाणात वाढवली आहे. मार्च महिन्यात भारताची रशियन कच्च्या तेलाची आयात सुमारे ५० टक्क्यांनी वाढल्याचे समोर आले आहे. जहाज ट्रॅकिंग डेटानुसार, मार्चच्या सुरुवातीच्या काळात भारताने रशियाकडून दररोज सुमारे १.५ दशलक्ष बॅरल तेल आयात केले आहे. फेब्रुवारी महिन्यात ही आयात सुमारे १.०४ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतकी होती. त्यामुळे केवळ एका महिन्यात आयातीत मोठी उडी दिसून आली आहे.
हे ही वाचा:
फारूक अब्दुल्लांवर गोळी झाडण्याचा प्रयत्न
होर्मुझ सामुद्रधुनी संकटाच्या पार्श्वभूमीवर IEA चा ऐतिहासिक निर्णय
रशियाकडून भारताने ३ कोटी बॅरल कच्चे तेल खरेदी
होर्मुझ सामुद्रधुनी संकटामुळे पुरवठा विस्कळीत
अमेरिका-इस्रायल-इराण संघर्षामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजांची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाली आहे. ही सामुद्रधुनी जगातील सुमारे २० टक्के तेल पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग मानली जाते. युद्धामुळे या मार्गावरील जहाज वाहतूक मोठ्या प्रमाणात घटली आहे.
भारताच्या एकूण तेल आयातीपैकी मोठा हिस्सा सौदी अरेबिया, इराक आणि यूएईसारख्या पश्चिम आशियाई देशांकडून येतो. त्यामुळे या प्रदेशातील संघर्षाचा भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेवर थेट परिणाम होत आहे.
रशियन तेलावर भारताची वाढती निर्भरता
ऊर्जा तुटवडा टाळण्यासाठी भारतीय रिफायनरी कंपन्यांनी रशियन तेलाची मोठ्या प्रमाणात खरेदी सुरू केली आहे. काही अहवालांनुसार, मार्च महिन्यात भारताने सुमारे ३० ते ४० दशलक्ष बॅरल रशियन तेल खरेदी करण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
यापूर्वी अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे आणि व्यापार तणावामुळे भारताने रशियन तेल खरेदी काही प्रमाणात कमी केली होती. मात्र पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे निर्माण झालेल्या पुरवठा संकटामुळे भारताने पुन्हा रशियन बाजाराकडे वळण्याचा निर्णय घेतला आहे.
भारतासाठी ऊर्जा सुरक्षेचे मोठे आव्हान
भारत सध्या दररोज सुमारे ५.८ दशलक्ष बॅरल कच्च्या तेलाचा वापर करतो आणि त्यापैकी जवळपास ८८ टक्के तेल आयातीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे जागतिक भू-राजकीय तणावाचा भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, पश्चिम आशियातील संघर्ष दीर्घकाळ सुरू राहिल्यास भारताला ऊर्जा स्रोत अधिक विविध करावे लागतील. रशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेतील देशांकडून आयात वाढवण्याचा पर्यायही भारत पुढे वापरू शकतो. एकूणच, पश्चिम आशियातील युद्धामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली असून भारताने ऊर्जा सुरक्षेसाठी रशियन तेल खरेदी वाढवण्याचा रणनीतिक निर्णय घेतल्याचे स्पष्ट होत आहे.