इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांकडून चिनी युआनमध्ये टोल आकारण्याचा निर्णय घेतल्याने जागतिक स्तरावर मोठी खळबळ उडाली आहे. हा निर्णय केवळ आर्थिक नसून भू-राजकीय रणनीतीचा भाग मानला जात आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची समुद्री वाहतूक मार्गांपैकी एक असून जगातील सुमारे २० टक्के कच्चे तेल या मार्गातून वाहतूक होते. त्यामुळे या मार्गावर होणाऱ्या कोणत्याही बदलाचा थेट परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होतो.
नवीन व्यवस्थेनुसार, या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांना इराणकडून परवानगी घेणे बंधनकारक करण्यात आले आहे आणि त्यासाठी शुल्क आकारले जात आहे. विशेष म्हणजे हे शुल्क अमेरिकन डॉलरऐवजी चिनी युआनमध्ये भरण्याची अट ठेवण्यात आली आहे. काही प्रकरणांमध्ये क्रिप्टोकरन्सीचा पर्यायही देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. मोठ्या तेलवाहू जहाजांसाठी हा टोल लाखो डॉलरच्या समतुल्य असल्याचेही वृत्त आहे, ज्यामुळे जहाज कंपन्यांवर मोठा आर्थिक ताण येत आहे.
हे ही वाचा:
पश्चिम आशियातील तणावाचा भारतावर परिणाम; ड्राय फ्रूट्स महाग, तांदूळ निर्यात अडचणीत
इराणहून भारताकडे तेल घेऊन येणारे जहाज अचानक चीनकडे वळले
एलपीजी तुटवड्याच्या अफवांवर केंद्राचा इशारा; राज्यांना पॅनिक बायिंग रोखण्याचे निर्देश
अमेरिकेचे नवीन टॅरिफ धोरण: औषधांवर १००% कर, धातूंना दिलासा
या निर्णयामागे इराणचा उद्देश डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि चीनसोबतचे आर्थिक संबंध अधिक मजबूत करणे असा मानला जात आहे. चीन हा इराणचा महत्त्वाचा व्यापार भागीदार असल्याने युआनमध्ये व्यवहार वाढवण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जात आहे. दुसरीकडे, अमेरिका आणि इस्रायलसारख्या देशांशी संबंधित जहाजांवर अधिक निर्बंध लादले जात असल्याचेही समोर आले आहे, ज्यामुळे तणाव अधिक वाढण्याची शक्यता आहे.
या धोरणामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजांची हालचाल मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे. पूर्वी दररोज मोठ्या संख्येने जहाजे या मार्गाचा वापर करत असत, मात्र आता अनेक जहाजे परवानगी किंवा शुल्काच्या अटीमुळे थांबून आहेत. परिणामी, तेल पुरवठ्यात अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता वाढली आहे.
याचा परिणाम जागतिक बाजारपेठेवरही दिसू लागला आहे. तेलाच्या किमती वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली असून यामुळे महागाई वाढू शकते. तसेच, ऊर्जा खर्च वाढल्यास वाहतूक आणि उत्पादन खर्चातही वाढ होण्याची शक्यता आहे, ज्याचा परिणाम सर्वसामान्य ग्राहकांवर होऊ शकतो.
इराणच्या या निर्णयावर अनेक देशांनी चिंता व्यक्त केली आहे. काही देशांनी या परिस्थितीवर तोडगा काढण्यासाठी चर्चा सुरू केली असून सामुद्रधुनीतील वाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. एकूणच, इराणचा युआनमध्ये टोल आकारण्याचा निर्णय हा जागतिक आर्थिक आणि राजकीय समीकरणांमध्ये मोठा बदल घडवणारा ठरू शकतो.