भारतीय रुपया अलीकडे दबावाखाली आल्याने भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) पुन्हा एकदा जुनी पण प्रभावी रणनीती सक्रिय केली आहे. जागतिक अस्थिरता, भांडवली बाहेर पडणे आणि डॉलर मजबूत होणे या पार्श्वभूमीवर RBIने १९९७च्या आशियाई आर्थिक संकट आणि २०१३च्या “टेपेर टँट्रम” काळात वापरलेल्या उपाययोजना पुन्हा वापरण्याचा निर्णय घेतला आहे. अहवालानुसार, RBIने बँकांच्या परकीय चलन व्यवहारांवर निर्बंध आणले आहेत. विशेषतः, नॉन-डिलिव्हरेबल फॉरवर्ड (NDF) व्यवहारांवर बंदी घालण्यात आली असून बँकांच्या ओपन पोझिशनवर मर्यादा घालण्यात आली आहे. यामुळे सट्टेबाज व्यवहारांवर नियंत्रण येऊन रुपयावरील दबाव कमी करण्याचा प्रयत्न आहे.
हे ही वाचा:
पालघरमध्ये २५१ आदिवासी कुटुंबांची हिंदू धर्मात ‘घरवापसी’
मालदा हिंसाचार प्रकरणात AIMIM नेत्यासह ३५ जणांना अटक
पाकिस्तानच्या खैबर पख्तूनख्वामध्ये पोलीस ठाण्यावर आत्मघाती हल्ला
अमेरिकेचे नवीन टॅरिफ धोरण: औषधांवर १००% कर, धातूंना दिलासा
ही रणनीती नवीन नसून, भारताने यापूर्वीही अशा संकटांवर मात करण्यासाठी अशाच उपायांचा अवलंब केला आहे. २०१३ मध्ये अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने “क्वांटिटेटिव्ह ईझिंग” कमी करण्याचे संकेत दिल्यानंतर उद्भवलेल्या “टेपेर टँट्रम”मुळे भारतासह अनेक उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांमधून मोठ्या प्रमाणात परकीय गुंतवणूक बाहेर पडली. यामुळे रुपया मोठ्या प्रमाणात घसरला आणि बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली. त्या काळात RBIने व्याजदर वाढवणे, चलन नियंत्रण आणि परकीय चलन बाजारात हस्तक्षेप करून परिस्थिती स्थिर केली होती. त्याचप्रमाणे १९९७च्या आशियाई आर्थिक संकटातही भांडवली नियंत्रण आणि कडक आर्थिक धोरणांचा वापर करण्यात आला होता.
सध्याच्या परिस्थितीतही जागतिक तणाव, विशेषतः पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि अमेरिकेच्या धोरणांमुळे चलन बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. परकीय गुंतवणूकदार मोठ्या प्रमाणावर पैसा बाहेर काढत असल्याने रुपयावर दबाव वाढत आहे. अशा वेळी RBIने बाजारातील सट्टेबाजी कमी करून स्थिरता निर्माण करण्यासाठी कडक उपाययोजना केल्या आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, भारताकडे सध्या मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन साठा असल्याने परिस्थिती २०१३पेक्षा अधिक नियंत्रणात आहे. तरीही, भांडवली प्रवाहातील अनिश्चितता आणि जागतिक आर्थिक धोके लक्षात घेता RBIचा हा सक्रिय हस्तक्षेप महत्त्वाचा मानला जात आहे. एकूणच, इतिहासातील संकटांमधून घेतलेले धडे वापरत RBIने पुन्हा एकदा रुपया स्थिर ठेवण्यासाठी जुनी पण प्रभावी रणनीती अवलंबली असून, यामुळे अल्पकालीन अस्थिरता कमी होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.