जेव्हा धार्मिक कट्टरता ही राष्ट्रीय अस्मितेपेक्षा आणि राष्ट्रपुरुषांच्या आदरापेक्षा मोठी होते, तेव्हा ती लोकशाही मूल्यांसाठी सर्वात मोठा धोका ठरते. बरेली येथील गांधी पुतळ्याची विटंबना आणि ढाका येथील मुजीब यांच्या पुतळ्यावरील अश्लाघ्य कृत्ये आहेत.
शेख मुजीबुर रहमान: बांगलादेशच्या जनकाची विटंबना आणि इस्लामवाद्यांचा सूड
शेख मुजीबुर रहमान यांनी १९७१ मध्ये पाकिस्तानच्या धार्मिक दडपशाहीतून मुक्त होऊन धर्मनिरपेक्ष बांगलादेशची निर्मिती केली. त्यांना ‘जातीर पिता’ (राष्ट्रपिता) म्हटले जाते. मात्र, ऑगस्ट २०२४ मध्ये पंतप्रधान शेख हसीना यांच्या पतनानंतर कट्टरपंथी इस्लामवाद्यांनी मुजीब यांच्या वारशावर जो भीषण हल्ला चढवला, तो जगाने पाहिला.
५ ऑगस्ट २०२४ रोजी ढाका येथील ‘विजय सारणी’ मधील मुजीबुर रहमान यांचा भव्य सुवर्ण पुतळा इस्लामिक जमावाने हातोड्याने तोडला. सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या काही व्हिडिओंमध्ये आंदोलक या पुतळ्यावर चढून अश्लाघ्य कृत्ये करताना दिसले. काही व्हिडिओंमध्ये आंदोलक पुतळ्यावर लघवी करतानाही आढळले. ही कृती इराकच्या बगदादमध्ये सद्दाम हुसेन यांचा पुतळा पाडण्याच्या घटनेसारखी भासत असली तरी, येथे मूळ कारण राजकीय रागापेक्षा धार्मिक कट्टरतावाद हे अधिक होते.
कट्टरपंथी इस्लामवादी संघटनांच्या मते मानवी आकृतीचे पुतळे उभारणे हे ‘हराम’ (निषिद्ध) आहे, म्हणून त्यांनी आपल्याच ‘जातीर पित्याला’ केवळ त्यांच्या धर्मनिरपेक्ष विचारांमुळे नाकारले. इतकेच नाही, तर मुजीब यांचे निवासस्थान ‘धानमंडी ३२’, जे बांगलादेशच्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक होते, ते कट्टरपंथीयांनी पूर्णपणे जाळून राख केले.
हे ही वाचा:
घराणेशाही संपुष्टात आणत नेपाळमध्ये बालेन शाह यांनी पंतप्रधान पदाची घेतली शपथ
सोनं-चांदीत पुन्हा उसळी; दरातील चढ-उतारामुळे गुंतवणूकदार संभ्रमात
हरदीप पुरींनी केले स्पष्ट, लॉकडाऊनच्या बातम्या अफवा
पश्चिम आशियातील तणावात भारताला दिलासा!
कट्टरपंथीयांकडून इतर सांस्कृतिक चिन्हांचा आणि धर्मांच्या वारशाचा विनाश
“कट्टरपंथी लोक कधीही धर्मनिरपेक्ष असू शकत नाहीत” हे विधान केवळ गांधी किंवा मुजीब यांच्यापुरते मर्यादित नाही. कट्टरपंथी विचारधारा ही कोणत्याही गैर-इस्लामिक किंवा धर्मनिरपेक्ष चिन्हाचा द्वेष करण्यावर आधारित आहे.
राम मंदिर आणि हिंदू मंदिरे: भारतातील राम मंदिर आंदोलनाच्या केंद्रस्थानी असलेला वाद हा याच मानसिकतेचा भाग आहे. मध्ययुगीन काळात भारतात हजारो हिंदू मंदिरे नष्ट करून तिथे मशिदी बांधण्याचा इतिहास आहे. सोमनाथ, काशी विश्वनाथ आणि अयोध्या ही याची प्रमुख उदाहरणे आहेत. कट्टरपंथीयांसाठी प्रभू राम हे केवळ एक ‘काफिर’ दैवत नसून ते हिंदू संस्कृतीचे सर्वोच्च प्रतीक आहेत, ज्यांना नष्ट करणे ते आपले धार्मिक कर्तव्य मानतात.
बौद्ध स्मारके (बामियान आणि स्वात): मार्च २००१ मध्ये अफगाणिस्तानातील तालिबानने बामियान येथील १५०० वर्षे जुन्या भव्य बुद्ध मूर्तींना डायनामाईटने उडवून दिले. तालिबानचा प्रमुख मल्ला मोहम्मद उमर याने म्हटले होते की, “मुस्लिमांनी मूर्ती नष्ट केल्याबद्दल अभिमान बाळगायला हवा”. पाकिस्तानच्या स्वात खोऱ्यातही ७ व्या शतकातील बुद्ध मूर्ती कट्टरपंथीयांनी विद्रुप केल्या. त्यांच्या मते, कोणतीही मूर्ती ही इस्लामविरोधी आणि ‘कुफ्र’ (अधर्मी) आहे.
अशोक स्तंभ (हजरतबल दर्गा घटना – सप्टेंबर २०२५): सप्टेंबर २०२५ मध्ये श्रीनगरमधील पवित्र हजरतबल दर्ग्यात बसवण्यात आलेल्या एका फलकाची काही कट्टरपंथी जमावाने तोडफोड केली. या फलकावर भारताचे राष्ट्रीय चिन्ह ‘अशोक स्तंभ’ कोरलेले होते. आंदोलकांनी असा दावा केला की, एका इस्लामिक प्रार्थना स्थळात राष्ट्रीय चिन्ह किंवा मानवी आकृती असलेले प्रतीक लावणे हे धर्माच्या विरुद्ध आहे. ही घटना दर्शवते की, कट्टरपंथीयांच्या नजरेत राष्ट्रीय अस्मितेपेक्षा आणि राज्यघटनेच्या प्रतीकांपेक्षा धार्मिक कट्टरता अधिक महत्त्वाची आहे.
काँग्रेसचे मौन: राजकीय संधीसाधूपणा की गांधींना विसरले ?
जेव्हा इस्लामिक कट्टरपंथीयांकडून महात्मा गांधींच्या पुतळ्यांची विटंबना होते, तेव्हा भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची भूमिका अत्यंत संशयास्पद आणि दुःखदायक राहिली आहे.
निवडक धर्मनिरपेक्षता : काँग्रेस पक्ष भाजपच्या कार्यकर्त्यांनी केलेल्या लहान कृत्यांवरही देशव्यापी आंदोलने करतो, मात्र जेव्हा बरेली, पश्चिम बंगाल किंवा न्यूयॉर्कमध्ये कट्टरपंथी मुस्लिमांकडून गांधींचा पुतळा तोडला जातो, तेव्हा राहुल गांधी किंवा मुख्य नेतृत्व मौन बाळगतात.
व्होट बँक राजकारण: भाजपचे नेते जे.पी. नड्डा यांनी अनेकदा प्रश्न उपस्थित केला आहे की, “जेव्हा गांधींच्या नावाखाली हिंसा केली जाते, तेव्हा राहुल गांधी गप्प का राहतात?”. कट्टरपंथी मुस्लिमांचा रोष ओढवून घेऊ नये आणि आपली ‘मुस्लिम व्होट बँक’ सुरक्षित राहावी, हीच या शांततेमागची प्रमुख कारणे असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. जर काँग्रेस खरोखरच गांधींची वारसदार असेल, तर त्यांनी या ‘मूर्तीभंजक’ मानसिकतेचा सर्वात आधी निषेध करायला हवा होता. काँग्रेसची ही शांतता सूचित करते की त्यांना गांधी केवळ त्यांच्या राजकीय सोयीसाठी हवे आहेत, ‘श्रद्धा’ म्हणून नाहीत.
कट्टरतावादाचा भविष्यातील धोका
यातून हे स्पष्ट होते की, धार्मिक कट्टरतावाद हा केवळ धर्माचा प्रश्न नसून तो एक पद्धतशीर राजकीय रणनीती आहे. किंवा धोरणात्मक मूर्तीभंजन या माध्यमातून कट्टरपंथी घटक जुन्या धर्मनिरपेक्ष ओळखीला पुसून काढण्याचा प्रयत्न करतात.
धर्मनिरपेक्षतेची हार: महात्मा गांधी आणि शेख मुजीबुर रहमान यांसारख्या नेत्यांनी ज्या समुदायांना मुख्य प्रवाहात स्थान मिळवून देण्यासाठी आपले जीवन वेचले, त्याच समुदायातील कट्टरपंथी घटकांनी त्यांना सर्वात आधी नाकारले.
सांस्कृतिक विनाश: राम मंदिर, बुद्ध मूर्ती आणि अशोक स्तंभावरील हल्ले हे दर्शवतात की, इस्लामिक कट्टरपंथी विचारधारा इतर कोणत्याही संस्कृतीच्या अस्तित्वाचा स्वीकार करण्यास तयार नाही.
शिक्षणाची गरज: दक्षिण आशियातील तरुण पिढीमध्ये राष्ट्रपुरुषांच्या प्रती असलेली ही द्वेषभावना थांबवण्यासाठी आधुनिक आणि धर्मनिरपेक्ष शिक्षणाची अत्यंत गरज आहे. जोपर्यंत मदरशे बंद होत नाहीत, तोपर्यंत बरेली सारख्या घटना घडत राहतील. न्यायव्यवस्थेची भूमिका: राष्ट्रीय चिन्हांची विटंबना करणाऱ्यांना कडक शासन झाले पाहिजे, मग ते कोणत्याही धर्माचे असोत. जोपर्यंत कायद्याचा धाक निर्माण होत नाही, तोपर्यंत ही ‘मूर्तीभंजक’ प्रवृत्ती फोफावत राहील.
“कट्टरपंथी लोक कधीही धर्मनिरपेक्ष असू शकत नाहीत” ही एक कटू वस्तुस्थिती आहे. जोपर्यंत समाज आणि राजकीय पक्ष या हिंसक मानसिकतेचा धैर्याने प्रतिकार करत नाहीत, तोपर्यंत दक्षिण आशियातील हा सांस्कृतिक आणि राष्ट्रीय वारसा धोक्यात राहील. गांधी आणि मुजीब यांच्यावरील हल्ले हे संपूर्ण लोकशाही व्यवस्थेला दिलेला एक गंभीर इशारा आहेत.