श्री गुरु ग्रंथ साहिब प्रकाश पर्व हा सिख धर्मातील एक अत्यंत पवित्र आणि ऐतिहासिक दिवस आहे. या दिवशी सिख समुदाय आपल्या शाश्वत गुरू – श्री गुरु ग्रंथ साहिब जी – यांचा प्रथम प्रकाश (उद्घाटन) झाल्याची आठवण साजरी करतो.
इतिहासाचा मागोवा
- वर्ष 1604 मध्ये सिख धर्माचे पाचवे गुरु श्री गुरु अर्जुन देव जी यांनी विविध संत, गुरू आणि भक्तांच्या वाण्यांचे संकलन करून आदि ग्रंथ तयार केला.
- या ग्रंथाचे पहिले प्रकाशन अमृतसरच्या हरमंदिर साहिब (स्वर्ण मंदिर) येथे करण्यात आले.
- पुढे गुरु गोविंद सिंह जी (दहावे गुरु) यांनी या ग्रंथात आणखी पवित्र वाणी समाविष्ट केली आणि वर्ष 1708 मध्ये या ग्रंथाला शाश्वत गुरु म्हणून घोषित केले.
- त्यानंतर सिख धर्मात कोणत्याही मानव गुरुची परंपरा थांबवून श्री गुरु ग्रंथ साहिब यांना अंतिम आणि शाश्वत गुरु मानण्यात आले.
ग्रंथाचे वैशिष्ट्य
- श्री गुरु ग्रंथ साहिब मध्ये 1430 पृष्ठे आहेत.
- यात गुरु नानक देव, गुरु तेग बहादुर, कबीर, नामदेव, रविदास, शेख फरीद यांसारख्या विविध संतांची वाणी समाविष्ट आहे.
- ग्रंथाची भाषा गुरमुखी लिपीत असून त्यात ब्रज, संस्कृत, फारसी, पंजाबी, उर्दू अशा अनेक भाषांचा समावेश आहे.
- या ग्रंथात 31 रागांमध्ये आध्यात्मिक संदेश दिले गेले आहेत, जे संगीताच्या माध्यमातून आत्म्याशी संवाद साधतात.
प्रकाश पर्वाचे उत्सव
- प्रकाश पर्व दरवर्षी भाद्रपद महिन्याच्या अमावस्येला साजरे केले जाते (साधारणतः ऑगस्ट किंवा सप्टेंबरमध्ये).
- या दिवशी गुरुद्वारांमध्ये नगर कीर्तन, शब्द कीर्तन, लंगर सेवा, आणि गुरबाणीचे पठण केले जाते.
- सिख भक्तगण श्री गुरु ग्रंथ साहिब समोर शिर झुकवून, प्रार्थना करून, आणि सेवा करून आपली श्रद्धा व्यक्त करतात.
आध्यात्मिक संदेश
श्री गुरु ग्रंथ साहिब केवळ एक धार्मिक ग्रंथ नाही, तर तो मानवतेचा मार्गदर्शक आहे. तो कर्मयोग, सामाजिक समरसता, आत्मनिरीक्षण, आणि ईश्वरप्राप्तीचा मार्ग शिकवतो.
गुरुवाणी सांगते की ईश्वर आपल्या अंतःकरणात आहे, आणि त्याला शोधण्यासाठी जंगलात जाण्याची गरज नाही – सेवा, नम्रता आणि प्रेम हेच खरे साधन आहेत.