अमेरिका–इराण तणावाच्या पार्श्वभूमीवर होर्मुझ सामुद्रधुनी, अणुकार्यक्रम आणि नौदल नाकेबंदी या मुद्द्यांवरून मोठा संघर्ष उभा राहिला असून, दोन्ही देशांमध्ये परस्परविरोधी दावे आणि धमक्या सुरू आहेत. या परिस्थितीमुळे जागतिक अर्थव्यवस्था आणि तेलपुरवठ्यावरही मोठा परिणाम होत आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणबाबत अनेक दावे केले होते. त्यांनी होर्मुझ सामुद्रधुनी पूर्णपणे खुली असल्याचे आणि इराण सहकार्य करत असल्याचे सांगितले. मात्र इराणने हे दावे फेटाळले. इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर क़ालिबाफ यांनी ट्रम्प यांनी “एका तासात सात खोटे दावे केले” असा आरोप केला.
हे ही वाचा:
इराणकडून तेल खरेदीत भारताचा डॉलरऐवजी ‘युआन’कडे कल
चीनचे अंडरवॉटर डेटा सेंटर ठरतेय समुद्र आणि शेजारी देशांसाठी धोकादायक! कसे ते घ्या जाणून
दुहेरी नागरिकत्व प्रकरणी राहुल गांधींविरोधात एफआयआर
दुहेरी नागरिकत्व प्रकरणी राहुल गांधींविरोधात एफआयआर
इराणने स्पष्ट इशारा दिला की, अमेरिकेची नौदल नाकेबंदी कायम राहिली तर होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा बंद केली जाऊ शकते. त्यांनी सांगितले की, या सामुद्रधुनीतून जहाजांना जाण्यासाठी इराणची परवानगी आणि ठराविक मार्ग आवश्यक असेल.
दरम्यान, अमेरिकेने १३ एप्रिलपासून इराणच्या बंदरांवर नौदल नाकेबंदी लागू केली आहे. या कारवाईमुळे इराणच्या व्यापारावर मोठा परिणाम झाला असून दररोज कोट्यवधी डॉलरचे नुकसान होत आहे.
तणाव वाढण्याचे मुख्य कारण म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनीचे धोरणात्मक महत्त्व. जगातील सुमारे २० टक्के तेल आणि द्रवीकृत नैसर्गिक वायू (एलएनजी) पुरवठा या मार्गातून होतो. त्यामुळे या मार्गावर कोणतीही अडचण निर्माण झाली तर जागतिक बाजारपेठेत मोठी उलथापालथ होते.
अलीकडे लेबनॉनमधील युद्धविरामानंतर इराणने काही अटींसह ही सामुद्रधुनी व्यापारी जहाजांसाठी खुली केली. त्यामुळे तेलाच्या किंमतीत घट झाली आणि बाजाराला काहीसा दिलासा मिळाला. मात्र ही परिस्थिती तात्पुरती असल्याचे संकेत आहेत.
याशिवाय, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (आयआरजीसी) ने स्पष्ट केले आहे की, सामुद्रधुनीतून कोणत्या जहाजांना प्रवेश द्यायचा हे ते ठरवतील. जर अमेरिकेची नाकेबंदी सुरूच राहिली, तर सामुद्रधुनी पुन्हा बंद करण्याचा पर्याय खुला असल्याचे त्यांनी सांगितले.
एकूणच, डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विधानांमुळे आणि इराणच्या आक्रमक भूमिकेमुळे परिस्थिती अधिकच गुंतागुंतीची बनली आहे. एका बाजूला सामुद्रधुनी खुली असल्याचे सांगितले जात असले तरी दुसऱ्या बाजूला ती कधीही बंद होऊ शकते, अशी स्थिती आहे.
या संघर्षाचा परिणाम केवळ अमेरिका आणि इराणपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण जगावर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आगामी काळात होणाऱ्या चर्चांवर आणि निर्णयांवर जागतिक अर्थव्यवस्थेचे भवितव्य मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.