अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी भारतावर लावलेल्या टॅरीफ नंतर जागतिक स्तरावरील संबंध आमूलाग्र बदलले आहेत. भारताने चीनशी बोलणी सुरू केली असून त्याअंतर्गत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी २०१८ नंतर प्रथमच चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांना चीन भेटीत भेटले आहेत. यातून अमेरिकेला योग्य संदेश मिळाला आहे.
भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांना सांगितले की, भारत-चीन संबंधांमध्ये परस्पर विश्वास आणि आदर हेच मार्गदर्शक तत्त्व असले पाहिजे. दोन्ही नेत्यांची ही भेट रविवारी चीनच्या बंदर शहर तियानजिनमध्ये झालेल्या शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन (SCO) शिखर परिषदेच्या निमित्ताने झाली.
ही अतिशय बारकाईने पाहिली जाणारी द्विपक्षीय बैठक घट्ट हस्तांदोलनाने सुरू झाली. यामुळे भारत-चीनसारख्या दीर्घकालीन प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये जवळीक वाढल्याचे चित्र निर्माण झाले तसेच अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनाही एक स्पष्ट संदेश गेला. कारण ट्रम्प यांच्या आयातशुल्क मोहिमेमुळे अमेरिका-भारत आणि अमेरिका-चीन संबंध दोन्ही बिघडले आहेत.
हे ही वाचा:
किम जोंग-उन याची चीनच्या बहुपक्षीय मंचावर उपस्थिती
चित्रपट दिग्दर्शक संजय छेल यांची बनावट आरटीओ चालानच्या बहाण्याने फसवणूक
पूजा बत्राचा बघा स्टायलिश अंदाज !
आता भोजपुरी इंडस्ट्रीत काम करणार नाही
एका तासाच्या या चर्चेदरम्यान पंतप्रधान मोदी यांनी अलीकडील प्रगतीची उदाहरणे दिली —
- सीमेवरील तणावावर विशेष प्रतिनिधींमध्ये झालेला करार,
- कैलास मानसरोवर यात्रेचा पुन्हा प्रारंभ,
- तसेच दोन्ही देशांदरम्यान थेट हवाई सेवा पुन्हा सुरू होणे.
मोदी म्हणाले, “२.८ अब्ज लोकसंख्येच्या हितसंबंध आमच्या सहकार्याशी जोडलेले आहेत. हे संपूर्ण मानवजातीच्या कल्याणाचा मार्गही मोकळा करेल. आम्ही आपले संबंध परस्पर विश्वास, आदर आणि संवेदनशीलता यावर आधारित पुढे नेण्यास कटिबद्ध आहोत.”
“ड्रॅगन आणि हत्ती” एकत्र
शी जिनपिंग यांनीही मोदींचे स्वागत केले आणि भारताला चीनचा “महत्त्वाचा मित्र” असे संबोधले. त्यांनी सांगितले, भारत आणि चीन या दोन सर्वाधिक प्राचीन संस्कृती असलेल्या राष्ट्रांपैकी आहेत. आम्ही जगातील दोन सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले देश आहोत आणि ग्लोबल साउथचा भाग आहोत. त्यामुळे एकमेकांचे शेजारी, मित्र आणि भागीदार म्हणून ‘ड्रॅगन आणि हत्ती’ यांनी एकत्र यायला हवे.”
२०१८ नंतर पहिली चीन भेट
सात वर्षांनंतर मोदींची ही चीन भेट झाली आहे. २०१८ मध्ये वुहान येथे झालेल्या भेटीच्या पार्श्वभूमीला डोकलाम तणाव होता. या वेळी मात्र लक्ष आर्थिक आणि धोरणात्मक सहकार्यावर आहे, कारण ट्रम्प यांच्या टॅरिफ युद्धामुळे आशियाई शक्तींना नव्या समीकरणांचा विचार करावा लागतो आहे.
सध्या अमेरिका-चीनमध्ये एक प्रकारचा तात्पुरता व्यापारविराम आहे. ट्रम्प यांनी अत्यंत जास्त आयात शुल्क लागू करण्यास ९० दिवसांची मुदतवाढ दिली आहे.
टॅरिफनी मोदी-शी-पुतिन एकत्र आणले
सोमवारी तियानजिनमध्ये पंतप्रधान मोदी यांची रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशीही भेट होणार आहे. अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवरील टॅरिफ ५०% पर्यंत दुप्पट केल्यानंतर मोदी-पुतिन यांची ही पहिली भेट ठरणार आहे. कारण भारताने रशियन तेल खरेदी थांबवण्यास नकार दिला होता.
याआधीच, भारताने चीनकडे गुंतवणूक आणि तंत्रज्ञानाचा स्रोत म्हणून पाहण्यास सुरुवात केली होती आणि व्यापार वाढवण्याचा प्रयत्न सुरू होता.
गालवानपासून तणाव ते सौहार्दाकडे
डोकलाम संघर्षानंतरच भारत-चीन संबंध ढासळले होते आणि २०२० मधील गालवान संघर्षाने तर ते सर्वात खालच्या पातळीवर पोहोचवले. त्यानंतर दोन्ही नेते अनेक आंतरराष्ट्रीय मंचांवर एकमेकांना टाळत होते.
फक्त गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये, रशियातील ब्रिक्स शिखर परिषदेत मोदी-शी यांची दीर्घ काळानंतर पहिली भेट झाली आणि तिथे त्यांनी सीमेवरील उर्वरित विवादित भागांमधून फौज मागे घेण्याचा करार केला.
अमेरिकेशी बिघडलेले संबंध आणि चीनकडे लक्ष
आता, अमेरिका-भारत संबंध पुन्हा खालावत आहेत. त्यामुळे नवी दिल्लीला बीजिंगशी तणाव कमी करण्यासाठी नवी प्रेरणा मिळाली आहे. विश्लेषकांच्या मते, ट्रम्प यांच्या व्यापारयुद्धामुळे गेल्या अनेक दशकांपासूनची अमेरिकन भूमिका आता ढासळू लागली आहे.