जगातील नागरिकांना किती देशांमध्ये व्हिसाशिवाय किंवा सहज प्रवास करता येतो, यावरून पासपोर्टची ताकद ठरते. हेनली पासपोर्ट निर्देशांक हा जगभरातील सर्वात विश्वासार्ह निर्देशांक मानला जातो. २०२६ च्या ताज्या अहवालात भारतासाठी सकारात्मक चित्र दिसून आले आहे, तर काही देशांच्या रँकिंगमध्ये घसरणही नोंदवली गेली आहे.
जागतिक स्तरावर सिंगापूर ने पुन्हा एकदा पहिला क्रमांक मिळवला आहे. सिंगापूरच्या नागरिकांना १९० पेक्षा अधिक देशांमध्ये व्हिसाशिवाय किंवा सुलभ प्रक्रियेद्वारे प्रवेश मिळतो. त्यानंतर जपान आणि दक्षिण कोरिया हे देश संयुक्तपणे दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. यावरून आशियाई देशांची जागतिक प्रभावक्षमता स्पष्ट होते.
भारत साठी हा अहवाल दिलासादायक ठरला आहे. २०२६ मध्ये भारतीय पासपोर्ट सुमारे ७५व्या स्थानावर पोहोचला असून, मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे १० स्थानांची झेप घेतली आहे. भारतीय नागरिकांना आता सुमारे ५५ ते ५६ देशांमध्ये व्हिसा-फ्री, व्हिसा-ऑन-अरायव्हल किंवा ई-व्हिसाद्वारे प्रवास करता येतो. ही प्रगती भारताच्या मजबूत होत असलेल्या आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे आणि वाढत्या जागतिक प्रभावाचे संकेत देते.
हे ही वाचा:
आयटी ट्रिब्युनल उभारण्याच्या निर्णयाचा काय होईल परिणाम?
‘बंगालमध्ये काँग्रेसमुळे ३ मे १९६२ रोजी ‘हिंदू छळा’ची झाली पायाभरणी’
३५ वर्षांनंतर कुवैतचा मोठा निर्णय; एप्रिलमध्ये कच्च्या तेलाची निर्यात शून्य
पश्चिम बंगाल पुनर्मतदानाच्या वेळीही तणाव
दुसरीकडे पाकिस्तान ची स्थिती चिंताजनक आहे. २०२६ च्या रँकिंगमध्ये पाकिस्तानचा पासपोर्ट खालच्या क्रमांकावर राहिला असून तो जगातील सर्वात कमजोर पासपोर्टपैकी एक मानला जातो. त्यामुळे तेथील नागरिकांना परदेशात प्रवास करताना अधिक अडचणींचा सामना करावा लागतो.
या अहवालातून आणखी एक महत्त्वाची बाब समोर येते की, केवळ आर्थिक ताकद पुरेशी नसते. मजबूत परराष्ट्र धोरण, जागतिक संबंध आणि द्विपक्षीय करार यावरही पासपोर्टची ताकद अवलंबून असते.
आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतूक संघटना च्या डेटावर आधारित हा निर्देशांक १९९ देशांच्या पासपोर्टचे मूल्यमापन करतो. नागरिकांना किती देशांमध्ये पूर्व-व्हिसाशिवाय प्रवेश मिळतो, यावरून क्रमवारी ठरवली जाते.
एकूणच, २०२६ मध्ये भारतासाठी ही सकारात्मक घडामोड आहे. भविष्यात अधिक देशांसोबत व्हिसा सुलभता करार केल्यास भारतीय पासपोर्टची ताकद आणखी वाढू शकते आणि जागतिक प्रवास अधिक सोपा होऊ शकतो.