शास्त्रज्ञांनी पोटाच्या आरोग्यात हायड्रोजनच्या भूमिकेबाबत नवे पुरावे शोधले आहेत. या निष्कर्षांनुसार, ही वायू जी अनेकदा “पोट फुगणे” म्हणून बाहेर पडते पचनसंस्थेचे संतुलन राखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावते. नेचर मायक्रोबायोलॉजी या जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेला हा अभ्यास ऑस्ट्रेलियातील मोनाश विद्यापीठ आणि हडसन इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल रिसर्च (HIMR) यांनी केला असून, शुक्रवारी मोनाश विद्यापीठाने त्याचे निष्कर्ष जाहीर केले. या अभ्यासात मानवाच्या आतड्यात हायड्रोजन कसा तयार होतो आणि वापरला जातो, तसेच सूक्ष्मजंतू (मायक्रोब्स) त्याचे प्रमाण कसे नियंत्रित करतात, याची तपासणी करण्यात आली.
हायड्रोजन तेव्हा तयार होतो, जेव्हा आतड्यातील सूक्ष्मजंतू अपचन झालेले कार्बोहायड्रेट आंबवतात. या प्रक्रियेत निर्माण होणाऱ्या वायूपैकी काही भाग बाहेर जातो, मात्र त्यातील मोठा भाग इतर बॅक्टेरिया पुन्हा वापरतात, ज्यामुळे पचनाला मदत होते आणि आरोग्यदायी “गट मायक्रोबायोम” (आतड्यांतील जीवजंतूंचे संतुलन) टिकून राहते. या निष्कर्षांमुळे पचनसंस्थेशी संबंधित आजारांवर नवीन मायक्रोबायोम-आधारित उपचार विकसित करण्यास मदत होऊ शकते.
हेही वाचा..
‘हलाल’ प्रमाणित ‘मेंटोस’ टॉफी कचराकुंडीत
विनोदी कलाकार सतीश शाह काळाच्या पडद्याआड
सिडनीमध्ये रोहित- विराटची फटकेबाजी; भारताचा नऊ विकेट्सने दणदणीत विजय
या अभ्यासाच्या प्रमुख लेखिका आणि मोनाश विद्यापीठ तसेच HIMR येथील पोस्टडॉक्टोरल शास्त्रज्ञ कॅटलिन वेल्श यांनी सांगितले की, बहुतेक लोक दररोज सुमारे एक लिटर वायू बाहेर टाकतात, ज्यापैकी निम्मा हायड्रोजन असतो. त्यांनी पुढे स्पष्ट केले, “हायड्रोजन हा फक्त पोट फुगवणारा वायू नसून, तो पचनसंस्थेच्या आरोग्यासाठी एक लपलेला आणि आवश्यक घटक आहे.” मलाचे नमुने आणि आतड्यांच्या ऊतींची तपासणी केल्यानंतर संशोधकांनी शोधले की, आतड्यातील बॅक्टेरिया एन्झाइम ग्रुप बी (FeFe)-हायड्रोजनेज च्या माध्यमातून हायड्रोजन तयार करतात.
या अभ्यासात हेही आढळले की हायड्रोजनचे असामान्य प्रमाण हे संसर्ग, पचनाचे विकार आणि अगदी कर्करोगाशीही संबंधित असू शकते. अशा प्रमाणांचे मापन अनेकदा “श्वास परीक्षणांद्वारे” (breath tests) पोटाच्या कार्यक्षमतेचा अंदाज घेण्यासाठी केले जाते.