उन्हाळ्यात अनेकदा असे म्हटले जाते की गरम चहा किंवा कॉफी पिल्याने शरीर थंड राहते. मात्र, अनेकांचा अनुभव याच्या अगदी उलट असतो. गरम कॉफी प्यायल्यानंतर त्यांना अधिक उकाडा किंवा अस्वस्थता जाणवते. याबाबत तज्ज्ञांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.
सेलिब्रिटी न्यूट्रिशनिस्ट पूजा मखिजा यांनी सांगितले की, शरीराला थंड वाटण्याचा संबंध केवळ आपण काय पितो याच्याशी नसून शरीरातील उष्णता किती प्रभावीपणे बाहेर पडते याच्याशी असतो. उन्हाळ्यात अनेकजण थंडावा मिळवण्यासाठी थंड पेयांना प्राधान्य देतात. मात्र, पूजा मखिजा यांच्या मते, गरम कॉफीदेखील शरीराला थंडावा देऊ शकते, परंतु त्यासाठी काही विशिष्ट अटी पूर्ण होणे आवश्यक असते. या अटी पूर्ण न झाल्यास गरम पेयांमुळे उलट अधिक उकाडा जाणवू शकतो.
तज्ज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, थंड वाटणे हे फक्त आपण काय पितो यावर अवलंबून नसते. महत्त्वाचे म्हणजे शरीर उष्णता किती चांगल्या प्रकारे बाहेर टाकते. गरम कॉफी प्यायल्याने शरीराचे तापमान किंचित वाढते, त्यामुळे अधिक घाम येतो. हा घाम बाष्पीभवन होऊन उडून गेल्यावर शरीराला थंडावा मिळतो. मात्र, प्रत्यक्षात ही प्रक्रिया नेहमी प्रभावीपणे कार्यरत असेलच असे नाही.
थंडावा न मिळण्याची कारणेही त्यांनी स्पष्ट केली. वातानुकूलित (एसी) खोलीत घाम नीट येत नाही, दमट हवामानात घामाचे बाष्पीभवन कमी होते आणि शरीरात पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन) असल्यास घाम कमी येतो. अशा परिस्थितीत गरम कॉफी प्यायल्यानंतर थंडावा मिळण्याऐवजी अधिक गरम वाटू शकते. त्यांनी University of Ottawa च्या एका संशोधनाचा हवाला देत सांगितले की, गरम पेये तेव्हाच फायदेशीर ठरतात जेव्हा आसपासचे वातावरण घामाचे बाष्पीभवन होण्यास मदत करते.
आरोग्यतज्ज्ञ यासाठी काही सोप्या सूचना देतात:
- कॉफीसोबत पुरेसे पाणी आणि इतर द्रवपदार्थही घ्या.
- केवळ कॉफीवर अवलंबून राहू नका.
- हवामानाचा विचार करा; कोरड्या वातावरणात गरम पेये अधिक प्रभावी ठरू शकतात.
- दमट वातावरणात गरम पेये घेताना काळजी घ्या.
- ताजेतवाने वाटण्यासाठी केवळ कॉफीवर विसंबून राहू नका.
थोडक्यात: कॉफी किंवा इतर कोणतेही पेय थेट शरीराला थंड करत नाही. प्रत्यक्षात शरीर घामाच्या माध्यमातून उष्णता बाहेर टाकते आणि त्यामुळे थंडावा मिळतो. जर वातावरण किंवा शरीराची स्थिती अनुकूल नसेल, तर गरम पेयांचा उलट परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे उन्हाळ्यात शरीर थंड ठेवण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे, हलके कपडे परिधान करणे आणि दमट वातावरणापासून शक्य तितके दूर राहणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.