आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत तणाव हा अनेकांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. कामाचा वाढता ताण, वेळेची कमतरता, आर्थिक चिंता, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सतत मोबाईल-स्क्रीनसमोर घालवला जाणारा वेळ यामुळे मानसिक थकवा वाढत आहे. अशा परिस्थितीत दिवसातून अवघी पाच मिनिटे मेडिटेशन केल्यास मन शांत राहण्यास, तणाव कमी करण्यास आणि एकाग्रता वाढवण्यास मदत होऊ शकते.
मेडिटेशन म्हणजे मनाला वर्तमान क्षणात स्थिर ठेवण्याचा सराव. यासाठी कोणत्याही विशेष उपकरणांची किंवा मोठ्या जागेची गरज नसते. घरात, ऑफिसमध्ये किंवा प्रवासादरम्यानही काही मिनिटे शांतपणे बसून हा सराव करता येतो.
पाच मिनिटांचे मेडिटेशन सुरू करण्यासाठी सर्वप्रथम शांत आणि आरामदायी जागा निवडा. पाठीचा कणा सरळ ठेवून आरामात बसा आणि डोळे अलगद मिटा. आता आपल्या श्वासावर लक्ष केंद्रित करा. नाकातून हळूहळू श्वास आत घ्या, दोन-तीन सेकंद थांबा आणि नंतर सावकाश श्वास सोडा. श्वासाची ही लय नैसर्गिक ठेवा. मनात विचार येणे स्वाभाविक आहे. विचारांशी संघर्ष न करता त्यांना जाऊ द्या आणि पुन्हा आपले लक्ष श्वासावर आणा.
हे ही वाचा:
यवतमाळमध्ये सहा महिन्यांत १०२ शेतकऱ्यांची आत्महत्या
या जेन झी क्रांतीचे विरोधकांना वावडे का असावे?
दिल्लीच्या SIR मतदार यादीला १२ दिवसांची मुदतवाढ
मतदारसंघ पुनर्रचना विधेयकाला शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीचा पाठिंबा?
सुरुवातीच्या एका मिनिटात शरीर आणि मन शांत करण्याचा प्रयत्न करा. पुढील तीन मिनिटे केवळ श्वासावर लक्ष केंद्रित ठेवा. शेवटच्या एका मिनिटात स्वतःबद्दल कृतज्ञतेची भावना व्यक्त करा किंवा मनात एखादा सकारात्मक विचार पुन्हा पुन्हा म्हणा. उदाहरणार्थ, “मी शांत आहे”, “मी सक्षम आहे” किंवा “आजचा दिवस आनंदी जाईल” अशा सकारात्मक वाक्यांचा उपयोग करता येतो.
नियमित मेडिटेशन केल्याने तणावाची पातळी कमी होण्यास मदत होते. मन अधिक शांत राहते, निर्णयक्षमता सुधारते, भावनांवर नियंत्रण ठेवणे सोपे जाते आणि कामात एकाग्रता वाढते. अनेकांना झोपेची गुणवत्ता सुधारल्याचा अनुभवही येतो. दिवसाची सुरुवात किंवा दिवसाचा शेवट अशा कोणत्याही सोयीच्या वेळी हा सराव करता येतो.
तज्ज्ञांच्या मते, मेडिटेशनचे फायदे एका दिवसात दिसून येत नाहीत; मात्र सातत्याने सराव केल्यास मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम जाणवू लागतात. त्यामुळे सुरुवातीला फक्त पाच मिनिटांपासून प्रारंभ करून हळूहळू कालावधी वाढवता येतो. नियमित व्यायाम, संतुलित आहार आणि पुरेशी झोप यांसोबत मेडिटेशनचा समावेश केल्यास शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य अधिक चांगले राखण्यास मदत होते.
लहानसा वाटणारा हा पाच मिनिटांचा वेळ प्रत्यक्षात मनाला नव्याने ऊर्जा देणारा ठरू शकतो. व्यस्त दिनचर्येत स्वतःसाठी काही क्षण राखून ठेवणे हीच मानसिक आरोग्याकडे जाणारी सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.