घरातील फ्रीज हा आज प्रत्येक स्वयंपाकघराचा अविभाज्य भाग बनला आहे. शिजवलेले अन्न, फळे, भाज्या, दूध, मसाले किंवा उरलेले पदार्थ ताजे ठेवण्यासाठी फ्रीजचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. मात्र अनेकजण घाईत किंवा सवयीने पदार्थ उघडेच फ्रीजमध्ये ठेवतात. ही छोटीशी सवय आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते, असा इशारा आहारतज्ज्ञ आणि आरोग्य तज्ज्ञांकडून दिला जात आहे.
उघड्या पदार्थांमुळे वाढतो बॅक्टेरियांचा धोका
फ्रीज थंड असला तरी त्यामध्ये बॅक्टेरिया पूर्णपणे नष्ट होत नाहीत. उघडे ठेवलेले अन्न इतर पदार्थांमधील जंतू, वास आणि ओलावा सहज शोषून घेते. विशेषतः शिजवलेले अन्न उघडे ठेवल्यास त्यावर सूक्ष्म जिवाणू वाढण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे पोटदुखी, फूड पॉइझनिंग, उलट्या किंवा पचनाच्या तक्रारी उद्भवू शकतात.
वास मिसळल्याने चवही बदलते
फ्रीजमध्ये मासे, कांदा, लसूण किंवा मसालेदार पदार्थ ठेवल्यानंतर त्यांचा तीव्र वास इतर उघड्या पदार्थांमध्ये मिसळतो. त्यामुळे दूध, मिठाई, फळे किंवा शिजवलेल्या अन्नाची मूळ चव बदलू शकते. अनेकदा फ्रीजमधील अन्न ‘शिळे’ किंवा विचित्र लागण्यामागे हेच कारण असते.
फळे आणि भाज्यांनाही होतो परिणाम
काही फळे आणि भाज्या उघड्या ठेवल्यास त्यातील ओलावा कमी होतो आणि ती लवकर कोरडी पडतात. पालेभाज्या पटकन सुकतात, तर कापलेली फळे काळी पडू लागतात. त्यामुळे त्यांची पौष्टिकताही कमी होऊ शकते.
कोणत्या वस्तू झाकून ठेवणे आवश्यक?
तज्ज्ञांच्या मते खालील पदार्थ नेहमी बंद डब्यात किंवा झाकून ठेवावेत :
• शिजवलेले अन्न
• दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ
• कापलेली फळे आणि भाज्या
• मांस, मासे आणि अंडी
• उरलेले अन्न
• मिठाई आणि बेकरी पदार्थ
प्लास्टिकऐवजी काचेच्या डब्यांना प्राधान्य
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते गरम अन्न थेट प्लास्टिकच्या डब्यात ठेवणे टाळावे. त्याऐवजी काचेचे किंवा स्टीलचे झाकण असलेले डबे अधिक सुरक्षित मानले जातात. तसेच गरम पदार्थ थोडे थंड झाल्यानंतरच फ्रीजमध्ये ठेवावेत.
फ्रीज स्वच्छ ठेवणेही तितकेच महत्त्वाचे
फक्त अन्न झाकून ठेवणे पुरेसे नसून फ्रीजची नियमित स्वच्छताही गरजेची आहे. आठवड्यातून किमान एकदा फ्रीज साफ केल्यास बुरशी, दुर्गंधी आणि जंतूंचा धोका कमी होतो. कालबाह्य किंवा खराब झालेले पदार्थ त्वरित काढून टाकणे आवश्यक आहे.
योग्य सवयी आरोग्य जपतात
फ्रीजमध्ये वस्तू उघड्या ठेवणे ही साधी गोष्ट वाटली तरी तिचा थेट परिणाम आरोग्यावर होऊ शकतो. योग्य प्रकारे अन्न साठवणे, स्वच्छता राखणे आणि पदार्थ झाकून ठेवणे या छोट्या सवयी कुटुंबाचे आरोग्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.