रात्री झोपण्यापूर्वी तासन्तास मोबाईलवर रील्स, शॉर्ट व्हिडीओ किंवा सोशल मीडिया स्क्रोल करण्याची सवय असेल तर सावध व्हा. दिवसभराच्या थकव्यानंतर बेडवर गेल्यावर मोबाईल हातात घेणे अनेकांना आरामदायी वाटते; मात्र, या सवयीमुळे शरीर झोपले तरी मेंदू पूर्णपणे शांत होण्यास अडथळा निर्माण होऊ शकतो. सतत नवीन व्हिडीओ, पोस्ट, नोटिफिकेशन्स आणि माहिती पाहिल्यामुळे मेंदूची सक्रियता वाढत राहते. त्यामुळे मोबाईल बाजूला ठेवल्यानंतरही विचार सुरू राहणे, झोप लागण्यास वेळ लागणे किंवा वारंवार जाग येणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.
रात्रीच्या वेळी मोबाईलच्या स्क्रीनमधून येणारा प्रकाशही झोपेच्या नैसर्गिक चक्रावर परिणाम करू शकतो. स्क्रीनच्या प्रकाशामुळे मेलाटोनिन या झोपेसाठी महत्त्वाच्या हार्मोनच्या निर्मितीवर परिणाम होतो आणि मेंदूला अजूनही जागृत राहण्याचे संकेत मिळू शकतात. त्यातच रील्स आणि शॉर्ट व्हिडीओसारखा सतत बदलणारा कंटेंट मेंदूच्या रिवॉर्ड सिस्टीमला उत्तेजित करत राहतो. एखादा व्हिडीओ संपताच पुढचा व्हिडीओ पाहण्याची इच्छा निर्माण होत असल्याने ‘फक्त पाच मिनिटे’ म्हणता म्हणता तास उलटतात.
हे ही वाचा:
आशिया कपआधी दीप्तीचा गेमप्लॅन तयार
भारताचा परकीय चलनसाठ्यात विक्रमी वाढ; ७०७ अब्ज डॉलरचा टप्पा पार
५१ वर्षांचा दुष्काळ संपवणार; मनप्रीतचा ‘मिशन वर्ल्ड कप’!
भूकंपग्रस्त कोलंबियाला भारताचा मदतीचा हात
या सततच्या डिजिटल उत्तेजनेचा परिणाम झोपेच्या गुणवत्तेवर होतो. पुरेसे तास झोपूनही सकाळी उठल्यानंतर थकवा, चिडचिड, एकाग्रतेचा अभाव किंवा मानसिक सुस्ती जाणवू शकते. विशेषतः झोपण्याच्या अगदी आधी नकारात्मक बातम्या, वादग्रस्त पोस्ट किंवा भावनिक कंटेंट पाहिल्यास मन अधिक अस्वस्थ होऊ शकते आणि ओव्हरथिंकिंग वाढू शकते. त्यामुळे शरीराला विश्रांतीची गरज असताना मेंदू मात्र माहिती आणि भावनांच्या प्रक्रियेत व्यस्त राहतो.
तज्ज्ञांच्या मते, चांगली झोप मिळवण्यासाठी झोपण्यापूर्वी किमान ४५ मिनिटे मोबाईल आणि इतर स्क्रीनपासून दूर राहणे फायदेशीर ठरू शकते. रात्री प्रकाश कमी ठेवणे, झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ निश्चित ठेवणे, झोपण्यापूर्वी शांत वातावरण निर्माण करणे आणि उत्तेजित करणारा कंटेंट टाळणे यामुळे झोपेची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे रात्रीचा शेवट मोबाईलच्या स्क्रीनवर करण्याऐवजी मेंदूला शांत होण्यासाठी वेळ देणे महत्त्वाचे आहे. कारण बेडवर गेल्यावर डोळे बंद करणे म्हणजे लगेच मेंदू ‘ऑफ’ होणे नव्हे; त्यासाठी झोपण्याआधीच मेंदूला विश्रांतीची तयारी करून द्यावी लागते.