आजच्या वेगवान जीवनशैलीत अनेक जण काम, मोबाईलचा वाढता वापर आणि ताणतणावामुळे पुरेशी झोप घेत नाहीत. परंतु झोपेचा अभाव हा केवळ थकवा येण्यापुरता मर्यादित नसून तो शरीर आणि मनावर गंभीर परिणाम करणारा मोठा आरोग्यविषयक धोका मानला जातो. तज्ज्ञांच्या मते, प्रौढ व्यक्तीने दररोज किमान ७ ते ८ तासांची झोप घेणे आवश्यक आहे. त्यापेक्षा कमी झोप घेतल्यास अनेक शारीरिक आणि मानसिक समस्या उद्भवू शकतात.
सर्वप्रथम, झोपेचा अभाव मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करतो. पुरेशी झोप न झाल्यास एकाग्रता कमी होते, निर्णय घेण्याची क्षमता घटते आणि स्मरणशक्तीवरही परिणाम होतो. त्यामुळे विद्यार्थ्यांपासून ते कार्यालयीन कर्मचाऱ्यांपर्यंत सर्वांच्या कामगिरीवर याचा नकारात्मक परिणाम दिसून येतो. सतत झोप कमी होत राहिल्यास चिडचिड, चिंता आणि नैराश्य यांसारख्या मानसिक समस्या वाढण्याची शक्यता देखील वाढते.
हे ही वाचा:
एअर इंडिया कडून अमेरिका-युरोपसाठी ७८ अतिरिक्त उड्डाणे
दिल्लीतील तरुण कुमार हत्येतील आरोपीच्या घरावर बुलडोझर
‘धुरंधर : द रिव्हेन्ज’वर चाहत्यांच्या उड्या… १ लाखांची तिकिटे बुक
नीतीश कुमार यांचा मुलगा निशांत राजकारणात
झोपेचा अभाव हृदयाच्या आरोग्यासाठीही धोकादायक ठरू शकतो. संशोधनानुसार, नियमितपणे कमी झोप घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये उच्च रक्तदाब, हृदयविकार आणि स्ट्रोकचा धोका जास्त असतो. झोपेअभावी शरीरातील ताण-तणावाचे हार्मोन्स वाढतात, ज्यामुळे हृदयावर अतिरिक्त ताण पडतो.
याशिवाय झोपेची कमतरता वजन वाढ आणि मधुमेहाचा धोका देखील वाढवते. झोप कमी झाल्यास शरीरातील भूक नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते. त्यामुळे भूक जास्त लागते आणि जंक फूड खाण्याची प्रवृत्ती वाढते. परिणामी वजन वाढण्याची शक्यता अधिक असते.
झोपेचा अभाव रोगप्रतिकारक शक्तीवर देखील परिणाम करतो. पुरेशी झोप घेतल्यास शरीरातील पेशी दुरुस्त होतात आणि प्रतिकारशक्ती मजबूत होते. मात्र झोप कमी झाल्यास शरीराला संसर्ग आणि आजारांशी लढण्याची क्षमता कमी होते. त्यामुळे वारंवार सर्दी, ताप किंवा इतर संसर्गजन्य आजार होण्याची शक्यता वाढते.
त्वचेच्या आरोग्यावरही झोपेचा परिणाम दिसून येतो. झोप कमी झाल्यास त्वचा निस्तेज दिसू लागते, डोळ्यांखाली काळी वर्तुळे निर्माण होतात आणि चेहऱ्यावर थकवा स्पष्ट दिसतो. त्यामुळे झोपेला “नैसर्गिक सौंदर्य उपचार” असेही म्हटले जाते.
तज्ज्ञांच्या मते, चांगली झोप मिळवण्यासाठी काही सवयी अंगीकारणे आवश्यक आहे. झोपण्यापूर्वी मोबाईल किंवा स्क्रीनचा वापर कमी करणे, नियमित वेळेवर झोपणे, कॅफिनयुक्त पेये टाळणे आणि शांत वातावरणात झोप घेणे यामुळे झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते. एकंदरीत, झोप ही शरीरासाठी अन्न आणि पाण्याइतकीच आवश्यक आहे. त्यामुळे निरोगी आयुष्यासाठी पुरेशी आणि दर्जेदार झोप घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.