बांगलादेशातून निर्वासित झालेल्या लेखिका तस्लीमा नसरीन यांनी दिल्लीतील कॉकरोच जनता पार्टीच्या अलीकडील विद्यार्थी आंदोलनाची तुलना बांगलादेशातील २०२४ च्या विद्यार्थी आंदोलनाशी केली आहे. या आंदोलनाच्या परिणामांपासून भारताने धडा घ्यायला हवा, असा इशाराही त्यांनी दिला.
कोलकात्यात रविवारी पत्रकार परिषदेत बोलताना नसरीन म्हणाल्या की, भारतातील सध्याच्या आंदोलनातील परिस्थिती पाहून त्यांना बांगलादेशातील २०२४ मधील घटनांची आठवण झाली. त्यांच्या मते, त्या वेळी लोकांची दिशाभूल झाली आणि त्यानंतर बांगलादेशात निर्माण झालेली परिस्थिती चांगली राहिली नाही.
‘बांगलादेशात जे घडले, त्यातून धडा घ्या’
नसरीन म्हणाल्या, “इथे जे घडत आहे, ते बांगलादेशातील विद्यार्थी आंदोलनासारखेच आहे, असे मला वाटले. लोकांची दिशाभूल झाली. बांगलादेशातील त्याचा परिणाम चांगला झाला नाही. तिथे जिहादी सत्तेवर आले आहेत. मात्र, हा नसरीन यांचा राजकीय आकलनावर आधारित दावा असून, त्यांच्या या वक्तव्यावरून राजकीय वाद निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
२०२४ मध्ये बांगलादेशात काय घडले?
बांगलादेशात २०२४ मध्ये सरकारी नोकऱ्यांमधील आरक्षणाच्या वादातून विद्यार्थी आंदोलन सुरू झाले होते. सुरुवातीला हे आंदोलन नोकरीतील कोटा व्यवस्थेविरोधात होते; मात्र पुढे त्याचे व्यापक सरकारविरोधी आंदोलनात रूपांतर झाले. हिंसक संघर्ष आणि राजकीय अस्थिरतेनंतर तत्कालीन पंतप्रधान शेख हसीना यांना देश सोडावा लागला. त्यानंतर नोबेल पुरस्कार विजेते मुहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार स्थापन झाले.
‘युनूस सरकारच्या काळात हिंदूंवर जास्त अत्याचार’
तस्लीमा नसरीन यांनी बांगलादेशातील हिंदू समुदायाच्या परिस्थितीवरही चिंता व्यक्त केली. “हसीना सरकारच्या काळातही हिंदूंवर अत्याचार झाले; मात्र युनूस सरकारच्या काळात अत्याचार आणखी वाढले,” असा दावा त्यांनी केला. धर्मनिरपेक्ष शिक्षणाचा अभाव आणि धार्मिक संस्थांचा वाढता प्रभाव यामुळे परिस्थिती बिघडल्याचे त्यांनी म्हटले. मात्र, या दाव्यांना त्यांनी पत्रकार परिषदेत विशिष्ट आकडेवारी किंवा पुरावे सादर केले नाहीत.
भारत, बांगलादेश, पाकिस्तानात हवी समान नागरी संहिता
नसरीन यांनी पुन्हा एकदा समान नागरी संहितेचे समर्थन केले. भारत, बांगलादेश आणि पाकिस्तान या तीनही देशांमध्ये सर्व नागरिकांसाठी “एकच कायदा” असावा, असे त्या म्हणाल्या. विशेषतः महिलांना समान अधिकार मिळण्यासाठी समान नागरी संहिता महत्त्वाची असल्याचे त्यांनी सांगितले. धार्मिक वैयक्तिक कायद्यांमुळे महिलांमध्ये भेदभाव निर्माण होतो, असा दावा त्यांनी केला.
चिन्मय कृष्ण दास यांच्या समर्थनार्थ भूमिका
नसरीन यांनी तुरुंगात असलेले हिंदू धर्मगुरू चिन्मय कृष्ण दास यांच्या समर्थनार्थही भूमिका मांडली. त्यांच्या अटकेच्या निषेधार्थ आपण आणि इतर काही जणांनी आंदोलन केले होते, असे नसरीन यांनी सांगितले.
जमात-ए-इस्लामीपेक्षा अवामी लीग बरी
बांगलादेशातील विरोधी पक्षांबाबत विचारले असता नसरीन यांनी अवामी लीग हा प्रमुख विरोधी पक्ष राहिला असता तर अधिक चांगले झाले असते, असे मत व्यक्त केले. अवामी लीगवर बंदी घालण्याच्या कोणत्याही प्रयत्नाला त्यांनी विरोध केला. तसेच माजी पंतप्रधान शेख हसीना यांना बांगलादेशात परतण्याची परवानगी मिळावी, अशी भूमिकाही त्यांनी मांडली.
हसीना सरकारच्या काही धोरणांवर आपली टीका असली तरी त्यांना देशात परतण्याचा अधिकार असला पाहिजे, असे नसरीन म्हणाल्या.
बंदी, हद्दपार, आमंत्रण
गेल्या अनेक वर्षांतील आपल्या राजकीय अनुभवाबद्दल बोलताना नसरीन यांनी म्हटले, “एका सरकारने माझ्यावर बंदी घातली, एका सरकारने मला हद्दपार केले आणि एका सरकारने मला आमंत्रित केले.” त्यांचा हा संदर्भ अनुक्रमे डावे आघाडी सरकार, तृणमूल काँग्रेस आणि भाजप यांच्याकडे असल्याचे मानले जात आहे.