सध्या पश्चिम बंगालमध्ये निवडणुकांचा माहोल आहे. नरेंद्र मोदींसह पक्षातील अनेक प्रमुख नेते बंगालमध्ये ठाण मांडून बसले आहेत. मध्यंतरी मोदींचा झालमुरी खातानाचा व्हीडिओ व्हायरल झाला होता. आता मोदी हे हावडा ब्रिजच्या पार्श्वभूमीवर गंगेच्या पाण्यात बोटीवर स्वार होऊन फोटोग्राफी करताना दिसले आणि त्याची जोरदार चर्चा सुरू झाली.
नरेंद्र मोदी पहाटे कोलकाता येथे एका छोट्या होडीत कॅमेरा हातात घेऊन चढले, त्यांनी काही छायाचित्रे घेतली, गंगा नदीच्या पात्रात त्यांनी शांततेत थोडा वेळ घालवला, आणि नंतर त्या होडीवाल्याला मिठी मारली, त्याच्या हातात १ हजार रुपये ठेवले, घाटांवर आणि छतांवर जमलेल्या लोकांना नमस्कार करत हात जोडले, लोकही मोदींची ती एक झलक पाहण्यासाठी उत्सुक होते.
गंगेची निवड देखील अर्थपूर्ण आहे. होय, या नदीला धार्मिक महत्त्व आहे, पण बंगालमध्ये ती अधिक मृदू आणि बहुपरतीय प्रतीकात्मकता दर्शवते. ती अध्यात्मिकतेचा संकेत देते, परंतु हिंदी पट्ट्यात दिसणाऱ्या ठळक हिंदुत्व राजकारणाच्या तीव्र छटांपासून दूर राहते.
होडीची निवडही लक्षवेधी आहे. मोदी मोठी, यांत्रिक बोट निवडू शकले असते—जशी त्यांनी वाराणसी येथे वापरली आहे. पण त्यांनी एक छोटी, पारंपरिक होडी निवडली, जी स्थानिक होडीवाल्याने चालवली. ही निवड जमिनीशी जोडलेली आणि जवळीक दाखवणारी वाटते, जी बंगालच्या सांस्कृतिक कल्पनाशक्तीत सहज बसते.
ही दृश्ये हे माझी रे या गाण्याची आठवण करून देतात, ज्याचे संगीत सलील चौधरी यांनी दिले आणि श्यामल मित्रा यांनी गायले. या गाण्यात एकट्या होडीवाल्याचा प्रवास दाखवला आहे. साहित्यामध्येही नदीचे प्रभावी चित्रण पद्मा नादिर माझी या कादंबरीत दिसते, जिथे होडीवाला संघर्ष आणि जगण्याचे प्रतीक बनतो. यापूर्वी बंकिम चंद्र चटोपाध्याय यांनी देवी चौधरानी मध्येही नदीप्रवास आणि पारंपरिक होड्यांचा वापर केला होता.
हे ही वाचा:
सोने-चांदी दरात सौम्य घसरण; ग्राहकांसाठी खरेदीची संधी
राज्यसभेसह पंजाबमध्ये ‘आप’ची ताकद कमी होणार
काँग्रेस प्रवक्ते पवन खेरा यांची धावपळ थांबेना, गुवाहाटी न्यायालयाने अर्ज फेटाळला
१५२ पैकी ११० जागांवर भाजपच… पहिल्या टप्प्यानंतर अमित शाह यांचा दावा
हे सर्व संदर्भ योगायोगाने आलेले नाहीत. ते बंगालच्या सांस्कृतिक स्मरणात खोलवर रुजलेले आहेत. या होडीप्रवासातील दृश्ये त्या स्मरणाशी जुळणारी वाटतात—राजकीय कार्यक्रमापेक्षा एखाद्या बंगाली गाणे किंवा कादंबरीतील प्रसंगासारखी.
नंतर प्रसिद्ध झालेल्या व्हिडिओमध्ये एकतारा या वाद्याचा वापर करण्यात आला, जो बाऊल लोकसंगीताशी संबंधित आहे. यामुळे या संपूर्ण दृश्याला आणखी एक सांस्कृतिक स्तर मिळतो. वेळेचे महत्त्वही इथे लक्षात घेण्यासारखे आहे. मतदान फक्त चार दिवसांवर असताना, अशी दृश्ये एका मोठ्या कथानकाचा भाग बनतात. साधी शाल, निवांत चाल, सूचक हालचाली—हे सर्व परिचय आणि सांस्कृतिक सहजता दर्शवतात, दिखाव्यापेक्षा वेगळे.