स्वातंत्र्यदिन हा आपल्या सर्वांसाठी अभिमान आणि उत्सवाचा विषय आहे. १८५७ पासून मोजले, तर सलग ९० वर्षे आपल्या पूर्वजांनी अनेक प्रकारचे त्याग आणि बलिदान देऊन आपल्याला स्वातंत्र्य मिळवून दिले. त्या त्याग आणि बलिदानाचा गौरव आपल्या मनात आहे आणि त्याचा आनंदही आपल्या मनात आहे; परंतु त्यासोबत आणखी एक भावना आवश्यक आहे. इतके परिश्रम करून, इतका त्याग आणि बलिदान देऊन मिळालेले हे स्वातंत्र्य कायम राखणे आवश्यक आहे, अशा शब्दांत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक डॉ. मोहनराव भागवत यांनी नागपूर येथील संघ मुख्यालयात मार्गदर्शन केले.
८०व्या स्वातंत्र्यदिनानिमित्त शनिवारी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या मुख्यालयात विशेष कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. सरसंघचालक डॉ. मोहनराव भागवत यांनी मुख्यालयाच्या परिसरात ध्वजारोहण केले. त्यानंतर भारतमातेचे पूजन करण्यात आले. कार्यक्रमाला मोठ्या संख्येने स्वयंसेवक आणि सुरक्षा कर्मचारी उपस्थित होते.
ध्वजारोहणानंतर आपल्या संबोधनात सरसंघचालकांनी देशाचे स्वातंत्र्य, त्याग-बलिदान आणि आगामी काळातील जबाबदाऱ्यांवर सविस्तर भाष्य केले.
मोहनराव भागवत यांनी वीर सावरकर यांच्या शब्दांची आठवण करून देत म्हटले, “जे जे उत्तम उदात्त उन्नत महन मधुर ते ते, स्वतंत्रते सत भगवती सर्वतव सहचारी होते.” त्याचा अर्थ स्पष्ट करताना सरसंघचालक म्हणाले की, स्वातंत्र्याचा परिणाम असा असला पाहिजे की जे उत्तम, उदात्त, उन्नत आणि मधुर आहे, ते सर्व आपल्या देशात अवतरले पाहिजे. ही गरज पूर्ण करण्याची जबाबदारीही आपलीच आहे.
सरसंघचालकांनी राष्ट्रीय ध्वजाच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले की, जेव्हा आपण तिरंग्याचे ध्वजारोहण करतो, तेव्हा त्याचे रंग आपल्याला हाच संदेश देतात. केशरी रंग कर्मशीलता, ज्ञान आणि त्यागाचे प्रतीक आहे. ते म्हणाले, “ज्या प्रकारच्या परिश्रमातून एखाद्या राष्ट्राला स्वातंत्र्य मिळते आणि स्वातंत्र्यानंतर ते वैभवसंपन्न व सुरक्षित बनते, त्या त्याग आणि बलिदानाची गरज लक्षात आणून देणारा हा केशरी रंग आहे.”
पांढरा रंग निर्मळता आणि शांततेचे प्रतीक आहे. मोहन भागवत म्हणाले की, जीवनात त्याग, बलिदान, कर्मशीलता आणि ज्ञान असल्यामुळे समाजात शांतता नांदते आणि मन निर्मळ होते. पांढरा रंग आपल्याला ही तपश्चर्या करण्यासाठी आणि आपली तपश्चर्या योग्य दिशेने सुरू आहे की नाही, याचे परीक्षण करत राहण्यासाठी प्रेरणा देतो.
हिरवा रंग समृद्धीचे प्रतीक आहे. ते म्हणाले की, त्याग आणि निर्मळतेचा परिणाम म्हणजेच समृद्धी. तिरंग्याच्या मध्यभागी असलेल्या अशोकचक्राचा उल्लेख करताना संघप्रमुख म्हणाले की, आपण व्यक्ती म्हणून वेगवेगळे आहोत, त्यामुळे आपले विचारही वेगवेगळे असतील; मात्र ही विविधताच एकतेची अभिव्यक्ती आहे.
ते उदाहरण देत म्हणाले, “चक्राचे आरे अनेक आहेत; परंतु ते एका केंद्रातून बाहेर पडत आहेत आणि त्या चक्राला त्याचे भान आहे, त्या समाजालाही त्याचे भान आहे. त्यामुळे वेगवेगळ्या दिशेने जाणारे त्याचे तीक्ष्ण आरे त्याने एका धर्माच्या मर्यादेत ठेवले आहेत.”
हे ही वाचा:
इंडोनेशियात ७.७ तीव्रतेचा भूकंप; त्सुनामीचा इशारा
स्वातंत्र्य दिनानिमित्त अंतराळातून तिरंग्याला खास ‘स्पेस सलाम’
चमोलीतील बोगदा दुर्घटनेत मृतांचा आकडा ८ वर
ब्लिंकिट, झेप्टो , इन्स्टामार्टच्या केंद्रांवर अन्न व औषध प्रशासनाची कारवाई
समाज सुरळीतपणे चालण्यासाठी आवश्यक असलेल्या शिस्तीच्या मर्यादेत राहूनच आपल्याला पुढे जायचे आहे, असे त्यांनी सांगितले. त्यामुळे केंद्रस्थानी धर्मचक्राला आपल्या राष्ट्रीय ध्वजावर स्थान देण्यात आले आहे. मोहनराव भागवत यांनी देशासमोरील कर्तव्याचाही उल्लेख केला. ते म्हणाले, “राष्ट्र स्वतंत्र झाले आहे, स्वतंत्र राहील ही गोष्ट निश्चित आहे. परंतु त्या राष्ट्राला सुखी, समृद्ध आणि सुरक्षित बनवायचे आहे. जगामध्ये आपले निश्चित योगदान देणारे राष्ट्र बनवायचे आहे.”
ते म्हणाले की, या मार्गात अनेक अडचणी आणि अनेक विरोधी प्रवृत्ती आहेत. मात्र आपल्या मूलभूत तत्त्वांपासून दूर न जाता, संपूर्ण जगात या सर्व आव्हानांचा सामना करत भारताला विश्वगुरू राष्ट्र बनवायचे आहे. संपूर्ण मानवतेच्या जीवनात अर्थपूर्ण योगदान देणारा देश बनवायचा आहे. हे कर्तव्य आज आपल्या समोर आहे. याचा आपण विचार केला पाहिजे.
राष्ट्रीय ध्वजाचे ध्वजारोहण करताना त्यातील सर्व प्रतीकांमागील विचारांचे चिंतन केले पाहिजे, असे संघप्रमुखांनी सांगितले. त्या चिंतनातून मिळणारे सार आपल्या जीवनात उतरवण्याची अत्यंत आवश्यकता आहे.