ईशान्य भारताला देशाच्या इतर भागांशी जोडणाऱ्या अत्यंत महत्त्वाच्या सिलीगुडी कॉरिडॉरमध्ये आता चौथी रेल्वे लाईन उभारण्यास केंद्र सरकारने मंजुरी दिली आहे. ‘चिकन नेक’ म्हणून ओळखला जाणारा हा अरुंद भूभाग देशाच्या सुरक्षेच्या आणि वाहतूक व्यवस्थेच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील मानला जातो. त्यामुळे या मार्गाची रेल्वे वाहतूक क्षमता वाढवण्याचा निर्णय केवळ प्रवासी आणि मालवाहतुकीसाठीच नव्हे, तर ईशान्य भारताच्या सर्वांगीण कनेक्टिव्हिटीसाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
ईशान्य फ्रंटियर रेल्वेचे महाव्यवस्थापक चेतन कुमार श्रीवास्तव यांनी याबाबत माहिती देताना सांगितले की, मालदा-न्यू जलपाईगुडी हा रेल्वे विभाग ईशान्येकडील राज्यांना देशाच्या उर्वरित भागाशी जोडणारा महत्त्वाचा दुवा आहे. या मार्गावर वाढणारी प्रवासी आणि मालवाहतूक लक्षात घेता रेल्वेची क्षमता वाढवण्यावर विशेष भर देण्यात येत आहे. यापूर्वी या मार्गावर तिसरी रेल्वे लाईन प्रस्तावित करण्यात आली होती; मात्र आता चौथ्या लाईनलाही मंजुरी देण्यात आली आहे.
हे ही वाचा:
‘एफसीआर’सह चार विधेयके आली नाहीत, हीच आमची उपलब्धी – काँग्रेस
घर पाहायला गेलेल्या दाम्पत्यावर पिटबुल कुत्र्याचा जीवघेणा हल्ला
एअर इंडियाच्या सर्व वैमानिकांसाठी डोप टेस्ट अनिवार्य
आरजी कर बलात्कार- हत्या प्रकरणात तृणमूल नेते निर्मल घोष अटकेत
सिलीगुडी कॉरिडॉरची भौगोलिक रचना पाहता या प्रकल्पाचे महत्त्व अधिक स्पष्ट होते. उत्तर बंगालमधील हा पट्टा काही ठिकाणी केवळ सुमारे २० ते २२ किलोमीटर रुंद असून त्याची लांबी जवळपास ६० किलोमीटर आहे. या अरुंद पट्ट्यामुळेच त्याला ‘चिकन नेक’ असे म्हटले जाते. याच मार्गातून ईशान्येकडील राज्यांचा देशाच्या उर्वरित भागाशी प्रमुख संपर्क राहतो. त्यामुळे रेल्वे पायाभूत सुविधांची क्षमता वाढवणे हा धोरणात्मकदृष्ट्याही महत्त्वाचा निर्णय आहे.
चौथ्या रेल्वे लाईनबरोबरच या परिसरात आणखी एका महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पावर काम सुरू आहे. टिनमाई घाट ते बागडोगरा दरम्यान जवळपास २९ किलोमीटर लांबीचा दुहेरी भूमिगत रेल्वे मार्ग विकसित केला जात आहे. या प्रकल्पामुळे संवेदनशील सिलीगुडी कॉरिडॉरमधील रेल्वे वाहतूक अधिक सक्षम आणि लवचिक होण्यास मदत होणार आहे. हे दोन्ही प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर संपूर्ण रेल्वे कॉरिडॉरमध्ये मोठा बदल घडून येईल आणि परिसराचा अधिक नियोजित पद्धतीने विकास होईल, असा विश्वास रेल्वे अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.
दरम्यान, बारसोई विभागातील रेल्वे मार्गाच्या दुहेरीकरणाचे कामही सुरू आहे. कटिहार विभागात प्रवासी तसेच मालवाहतुकीची वाढती मागणी लक्षात घेऊन रेल्वे पायाभूत सुविधांचा विस्तार करण्यात येत आहे. मागील वर्षभरात विविध मार्गांवर ४२ नवीन रेल्वेगाड्या सुरू करण्यात आल्या असून प्रवाशांच्या सोयीसाठी सुमारे २५० नवीन थांबेही देण्यात आले आहेत. न्यू जलपाईगुडी स्थानकाच्या पुनर्विकासाचे काम वेगाने सुरू असून ते एप्रिल २०२७ पर्यंत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे.
ईशान्येकडील दुर्गम आणि सीमावर्ती भागांतील प्रवाशांना अधिक चांगली रेल्वे सेवा उपलब्ध करून देण्यासाठी जोगबनी, राधिकापूर आणि बालूरघाट येथून नवीन लोकल रेल्वे सेवा सुरू करण्याचीही तयारी सुरू आहे. यामुळे सीमावर्ती भागातील नागरिकांची दळणवळणाची सुविधा सुधारण्यासोबतच स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
ईशान्य फ्रंटियर रेल्वेच्या संपूर्ण नेटवर्कचे विद्युतीकरण १०० टक्के पूर्ण झाल्याचेही रेल्वेने स्पष्ट केले आहे. आता विद्युत रेल्वे सेवांचा विस्तार आणखी वेगाने करण्यावर भर दिला जात आहे. याशिवाय गुवाहाटीपुढे तिनसुकिया आणि अगरतळापर्यंत वंदे भारत रेल्वे सेवा वाढवण्याचीही योजना आहे. या सेवांमुळे ईशान्य भारतातील प्रवाशांना अधिक वेगवान, आरामदायी आणि आधुनिक रेल्वे प्रवासाची सुविधा मिळू शकते.
एकूणच, सिलीगुडी कॉरिडॉरमध्ये चौथी रेल्वे लाईन, भूमिगत रेल्वे मार्ग, मार्गांचे दुहेरीकरण, स्थानकांचा पुनर्विकास आणि नवीन रेल्वे सेवांचा विस्तार या सर्व उपाययोजनांमुळे ईशान्य भारताची देशाच्या मुख्य भूमीशी असलेली रेल्वे कनेक्टिव्हिटी अधिक मजबूत होणार आहे. वाढती प्रवासी आणि मालवाहतूक हाताळण्याची क्षमता निर्माण करण्याबरोबरच या संवेदनशील मार्गाची पायाभूत आणि धोरणात्मक मजबुती वाढवण्याच्या दृष्टीनेही हा निर्णय महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.