भारतीय हवाई दलाची लढाऊ क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढविण्यासाठी प्रस्तावित असलेल्या तब्बल ₹३.२५ लाख कोटींच्या ११४ राफेल बहुउद्देशीय लढाऊ विमानांच्या (MRFA) खरेदी प्रक्रियेत महत्त्वाची प्रगती झाली आहे. फ्रान्सने भारत सरकारकडे या करारासाठी सविस्तर तांत्रिक आणि व्यावसायिक प्रस्ताव सादर केला असून, संरक्षण मंत्रालय आणि भारतीय हवाई दलाकडून त्याची छाननी सुरू झाली आहे. हा करार अंतिम झाल्यास तो भारताच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या संरक्षण खरेदींपैकी एक ठरेल.
या प्रस्तावाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ११४ पैकी ९४ राफेल विमाने भारतातच स्थानिक उद्योगांच्या भागीदारीत तयार करण्याची फ्रान्सची तयारी. यामुळे ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ उपक्रमांना मोठी चालना मिळण्याची शक्यता आहे. फ्रान्सच्या प्रस्तावानुसार, भारतात उत्पादनासाठी मोठ्या प्रमाणावर तंत्रज्ञान हस्तांतरण, स्थानिक उत्पादन साखळीची उभारणी आणि भारतीय कंपन्यांचा सहभाग यावर भर देण्यात आला आहे. यामुळे हजारो उच्च-कौशल्य रोजगार निर्माण होण्याबरोबरच भारताचे संरक्षण उत्पादन क्षेत्र अधिक सक्षम होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
भारताने या करारात सुरुवातीपासूनच एक महत्त्वाची अट ठेवली होती. ती म्हणजे राफेल विमानांवर भारतात विकसित करण्यात आलेली शस्त्रास्त्रे आणि क्षेपणास्त्रे सहजपणे वापरता यावीत. फ्रान्सने या मागणीला सकारात्मक प्रतिसाद दिल्याचे सांगितले जात असून, भारतीय शस्त्रास्त्रांच्या एकत्रीकरणासाठी आवश्यक तांत्रिक सहकार्य देण्याची तयारी दर्शवली आहे. यामुळे भविष्यात भारताला परदेशी प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी करता येईल.
सध्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिग्रहण विभागाकडून आणि भारतीय हवाई दलाकडून या प्रस्तावाचे तांत्रिक, आर्थिक आणि व्यावसायिक मूल्यांकन सुरू आहे. यामध्ये उत्पादन खर्च, तंत्रज्ञान हस्तांतरणाची पातळी, देखभाल व्यवस्था, स्वदेशीकरणाचे प्रमाण आणि कराराच्या इतर अटींचा सविस्तर अभ्यास केला जाणार आहे. या प्रक्रियेनंतर दोन्ही देशांमध्ये अंतिम वाटाघाटी होण्याची शक्यता आहे.
हे ही वाचा:
‘व्योममित्र’ उघडणार भारताच्या मानवी अंतराळ मोहिमेचे दार
तेहलकाचे संपादक तरुण तेजपाल १० वर्षे खडी फोडायला जाणार
भाजपने नव्हे; काँग्रेसच्या आयटी सेलनेच आम्हाला खूप ट्रोल केले!
माफिया अतीक अहमदचा मुलगा अबानचा भीषण अपघातात मृत्यू
भारतीय हवाई दलासमोर सध्या लढाऊ विमानांच्या स्क्वॉड्रनची संख्या घटण्याचे मोठे आव्हान आहे. अनेक जुनी विमाने टप्प्याटप्प्याने सेवामुक्त होत असून, चीन आणि पाकिस्तानकडून वाढत्या सुरक्षा आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर आधुनिक लढाऊ विमानांची गरज अधिक तीव्र झाली आहे. अशा परिस्थितीत ११४ नवीन राफेल विमाने भारतीय हवाई दलाची क्षमता लक्षणीयरीत्या वाढवू शकतात.
भारताने यापूर्वी फ्रान्सकडून ३६ राफेल लढाऊ विमाने खरेदी केली असून ती भारतीय हवाई दलात कार्यरत आहेत. कारगिलनंतरच्या सुरक्षेच्या गरजा लक्षात घेऊन या विमानांनी भारतीय हवाई दलाची आक्रमक आणि संरक्षणात्मक क्षमता वाढवली आहे. आता प्रस्तावित ११४ विमानांच्या नव्या करारामुळे राफेल ताफ्याचा मोठा विस्तार होण्याची शक्यता आहे.