डॉ. स्वामिनाथन यांनी अन्न उत्पादनात आत्मनिर्भर अभियानाचं केलं नेतृत्व

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुरुवारी म्हटलं की, डॉ. एम.एस. स्वामिनाथन यांनी ‘बायो-हॅपिनेस’ आणि हवामान-अनुकूल पिकांच्या जातींची संकल्पना मांडली, जी वाढत्या जागतिक हवामान बदल व त्याचा अन्न व शेतीवर होणाऱ्या परिणामांशी सामना करण्यासाठी आवश्यक आहे. ७ ऑगस्ट हा दिवस जगप्रसिद्ध कृषी वैज्ञानिक डॉ. एम.एस. स्वामिनाथन यांची जयंती म्हणून साजरा केला जातो. १९६० च्या दशकात त्यांनी भारतात हरित क्रांतीची सुरुवात केली होती.

एम.एस. स्वामिनाथन शताब्दी आंतरराष्ट्रीय परिषदेचे नवी दिल्लीत उद्घाटन करताना पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, ‘भारत रत्न’ पुरस्काराने सन्मानित डॉ. स्वामिनाथन हे दूरदर्शी नेते होते, ज्यांनी भारताला अन्नधान्याच्या बाबतीत आत्मनिर्भर बनविण्याच्या चळवळीचं नेतृत्व केलं. पंतप्रधान म्हणाले, “आज जैवविविधतेवर जागतिक चर्चाच सुरू आहे आणि जगभरातील सरकारे ती टिकवण्यासाठी विविध पावलं उचलत आहेत. पण डॉ. स्वामिनाथन यांनी त्याहून एक पाऊल पुढे जात ‘बायो-हॅपिनेस’ ही संकल्पना मांडली. आज आपण त्याच विचाराचा उत्सव साजरा करत आहोत.

हेही वाचा..

जस्टिस यशवंत वर्मा यांना दिलासा नाही

धराली : ५० नागरिक, १ जेसीओ आणि ८ जवान बेपत्ता

भारत मोठी किंमत मोजायला तयार…

उत्तर प्रदेश: ३ तासांत ३ गुन्हेगारांचा एन्काउंटर!

मोदी पुढे म्हणाले, “हवामान बदलामुळे उद्भवणाऱ्या आव्हानांबद्दल आपण सर्व परिचित आहोत. त्यामुळे आपल्याला हवामान प्रतिकारशक्ती असलेल्या पिकांच्या जाती विकसित करण्यावर अधिक भर द्यावा लागेल – जसं की दुष्काळ-सहनशील, उष्णता-प्रतिरोधक आणि पूर-अनुकूल फसलांवर लक्ष केंद्रित करणं आवश्यक आहे. पंतप्रधान मोदी यांनी पीक फेरपालट (crop rotation) पद्धतींवर अधिक संशोधन करण्याची गरज सांगितली आणि विशिष्ट जमिनींसाठी कोणती पिकं सर्वाधिक योग्य आहेत हे ओळखण्याची आवश्यकता असल्याचंही अधोरेखित केलं.

कृषी क्षेत्रात डॉ. स्वामिनाथन यांच्या योगदानाबद्दल कौतुक करताना मोदी म्हणाले, “कृषी ही केवळ पिकांच्याच नव्हे, तर लोकांच्या आयुष्याशी निगडित आहे. शेती करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचा सन्मान, प्रत्येक समुदायाची समृद्धी आणि निसर्गाचं रक्षण – हे आमच्या सरकारच्या कृषी धोरणाचे मुख्य स्तंभ आहेत. या विचारांना पुढे नेत पंतप्रधान मोदी यांनी सौरऊर्जेवर चालणाऱ्या सूक्ष्म सिंचन (solar powered micro-irrigation) क्षेत्रात प्रयत्न वाढवण्याची गरजही व्यक्त केली.

त्यांनी सांगितलं, “ड्रीप सिंचन आणि अचूक सिंचन प्रणाली (precision irrigation) अधिक व्यापक आणि प्रभावी बनवणं गरजेचं आहे. त्यांनी विचारलं, “आपण उपग्रह डेटा, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि मशीन लर्निंग यांचा समावेश करू शकतो का? आपण अशा प्रणाली बनवू शकतो का ज्या पिकांचं उत्पादन अंदाजे सांगतील, किडींचं निरीक्षण करतील, आणि शेतकऱ्यांना रिअल-टाइम मार्गदर्शन देतील? अशा निर्णय सहाय्य प्रणाली प्रत्येक जिल्ह्यात पोहोचू शकतील का? त्यांनी असंही सांगितलं की, अ‍ॅग्री-टेक स्टार्टअप्सना सतत मार्गदर्शन मिळावं यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत.

डॉ. स्वामिनाथन यांना ‘भारत माता का रत्न’ (भारत मातेचा रत्न) म्हणत पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, “डॉ. स्वामिनाथन यांनी त्यांच्या कार्यातून हे सिद्ध केलं की विज्ञान केवळ शोध घेण्यासाठी नसून, परिणाम देण्यासाठी असतं. या कार्यक्रमात पंतप्रधान मोदी यांनी एक स्मारक टपाल तिकीट आणि नाणं देखील जारी केलं. पंतप्रधान मोदी खाद्य आणि शांतता क्षेत्रात दिल्या जाणाऱ्या ‘टीडब्ल्यूएएस एम.एस. स्वामिनाथन पुरस्काराचा’ पहिला पुरस्कार देखील प्रदान करतील.