मोदी-पुतीन भेटीत दडलंय काय?

भारत आणि रशिया यांच्यात संरक्षण, व्यापार, आरोग्य, शेती, माध्यमे आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीशी संबंधित करारांच्या संचावर स्वाक्षरी होण्याची अपेक्षा आहे. रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन ४–५ डिसेंबर रोजी नवी दिल्लीला राजकीय दौऱ्यावर येणार असल्याची माहिती सूत्रांनी दिली. हा दौरा भारत–रशिया रणनीतिक भागीदारीच्या २५ वर्षांचा टप्पा असून, दोन्ही देशांतील हा २३ वा द्विपक्षीय शिखरसंमेलन असेल.

फेब्रुवारी २०२२ मध्ये युक्रेनमध्ये “विशेष सैनिकी मोहिम” सुरू केल्यानंतर पुतिन यांचा हा भारताचा पहिला दौरा असेल. ते ४ डिसेंबरच्या संध्याकाळी नवी दिल्लीला येणार असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आपल्या अधिकृत निवासस्थानी त्यांना खासगी डिनरचे आयोजन करतील.

दर्जेदार स्वागत आणि द्विपक्षीय बैठक

राजकीय दौऱ्याची अधिकृत सुरुवात दुसऱ्या दिवशी सकाळी राष्ट्रपती भवनात औपचारिक स्वागत समारंभाने होईल. त्यानंतर त्रि-सेवा गार्ड ऑफ ऑनर देण्यात येईल. पुतिन पुढे राजघाटावर जाऊन महात्मा गांधींना श्रद्धांजली अर्पण करतील. त्यानंतर मोदींसोबत हैदराबाद हाऊसमध्ये द्विपक्षीय शिखर बैठक होईल. यावेळी महत्वाच्या घोषणा आणि अनेक करारांवर स्वाक्षऱ्या अपेक्षित आहेत. दोन्ही नेते माध्यमांसाठी संयुक्त निवेदने देतील.

उद्योग फोरममध्ये सहभाग

दुपारी, मोदी आणि पुतिन भारत मंडपममध्ये भारत–रशिया बिझनेस फोरमला संबोधित करतील. व्यापार आणि गुंतवणुकीच्या संधी मुख्य विषय असतील.

या भेटीआधी, रशियाने भारतासोबतच्या मोठ्या व्यापार तुटीबाबत भारताच्या चिंता दूर करण्याची तयारी दर्शवली आहे. लहान मॉड्युलर अणुभट्ट्या, ऊर्जा पुरवठा आणि संरक्षण प्रकल्पांवरील सहकार्यावरही चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
तसेच, तृतीय देशांकडून येणाऱ्या दबावापासून द्विपक्षीय व्यापाराचे संरक्षण करण्यासाठी नवे यंत्रणा उभारण्याचा प्रस्तावही मॉस्कोने दिला आहे.

५ डिसेंबरच्या संध्याकाळी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू पुतिन यांच्या सन्मानार्थ राजभोजाचे आयोजन करतील. पुतिन याच रात्री, सुमारे ३० तासांचा भारत दौरा पूर्ण करून, निघून जातील.

ब्राह्मोसच्या प्रगत प्रकारांवरही होणार चर्चा

राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांच्या या दोन दिवसीय भेटीदरम्यान भारत आणि रशियामध्ये ब्राह्मोस सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्राच्या प्रगत प्रकारांच्या विकासावर चर्चा होण्याची अपेक्षा आहे, असे सूत्रांनी ‘इंडिया टुडे’ला सांगितले.

चर्चेचा केंद्रबिंदू ब्राह्मोस NG सारख्या हलक्या, हवाई-लाँच प्रकारांवर असेल, जे भारतीय वायुसेनेच्या विविध लढाऊ विमानांत बसवता येऊ शकतील आणि ४०० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर प्रहार करू शकतील. तसेच, सध्याच्या क्षमतेपेक्षा तीन पट जास्त अंतरावर मारक वाढीव रेंजचे प्रकारही विचाराधीन आहेत.

संरक्षण सूत्रांनी सांगितले की, या चर्चा रशियाच्या राष्ट्रपतींच्या दौऱ्यादरम्यानच्या द्विपक्षीय सुरक्षा कार्यक्रमांचा एक भाग असतील.

भारत–रशियाने संयुक्तपणे विकसित केलेला ब्राह्मोस हा सर्वात यशस्वी सह-विकास मॉडेल्सपैकी एक मानला जातो आणि अलीकडील ऑपरेशन सिंदूरमध्ये पाकिस्तानविरुद्ध निर्णायक भूमिका बजावली.

दौऱ्यापूर्वीच्या तयारी बैठकीत दोन्ही बाजूंनी हायपरसॉनिक शस्त्रे आणि लांब पल्ल्याच्या हवाई-ते-हवाई क्षेपणास्त्र प्रणालींवरही सहकार्याचा शोध घेतला.

दरम्यान, भारत S-400 ‘सुदर्शन चक्र’ हवाई संरक्षण प्रणालीसाठी आणखी २८० क्षेपणास्त्रे खरेदी करण्यास मंजुरी देणार असल्याची शक्यता आहे. ही प्रणाली अलीकडील पाकिस्तानविरुद्धच्या कारवायांमध्ये प्रभावी ठरली.

भारतीय नौदल आणि इतर सैन्यदलांनी ब्राह्मोसच्या तैनातीचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार केला आहे. भारताने या प्रणालीची फिलिपाइन्सला निर्यात सुरू केली असून, आग्नेय आशियातील इतर देशांना निर्यात होण्याचीही शक्यता आहे.