महाराष्ट्राच्या राजकारणाची कल्पना अजित पवारांशिवाय करणे अशक्य आहे. सर्वाधिक काळ महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री राहिलेले अजित पवार हे राज्यातील एक महत्त्वाचे पर्यायी सत्ताकेंद्र होते. बुधवारी बारामती येथे झालेल्या विमान अपघातात त्यांचे निधन झाल्याने महाराष्ट्राच्या राजकारणात खळबळ उडाली आहे. अजित पवार यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्रातील राजकारणाचा चेहरामोहरा बदलणार आहे, असे मानले जात आहे.
अजित पवार हे लवचिक राजकारण करणारे नेते म्हणून ओळखले जात होते. त्यामुळे राजकीय समीकरणे बदलली तरी त्यात आपल्याला चपखलपणे बसवणारे अजित पवार होते. पृथ्वीराज चव्हाण, उद्धव ठाकरे, एकनाथ शिंदे आणि देवेंद्र फडणवीस यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांनी एकूण सहा वेळा उपमुख्यमंत्रीपद भूषवले, त्यातून त्यांची ही लवचिकता प्रकर्षाने दिसून येते. सत्तेत कोणताही पक्ष असो पण अजित पवार हे उपमुख्यमंत्रीपदी पाहायला मिळाले, हे एक आश्चर्य होते.
एनसीपीमधील त्यांचा गट, ज्याला अधिकृत पक्ष, नाव आणि निवडणूक चिन्ह मिळाले होते, तो सध्या महाराष्ट्रातील देवेंद्र फडणवीस सरकारचा भाग आहे. अजित पवारांच्या निधनाचा थेट परिणाम महायुती सरकारवर होईल का, याची चर्चाही सुरू झाली आहे. भाजप, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आणि अजित पवारांची एनसीपी यांचा समावेश असलेली ही महायुती सध्या सत्तेत आहे. सध्याच्या सरकारमध्ये एनसीपीचे ४१ आमदार असून सरकार मजबूत स्थितीत आहे.
मात्र अजित पवारांच्या निधनाचा सर्वाधिक परिणाम राष्ट्रवादी काँग्रेस अजित पवार या पक्षावर होणार आहे. एवढेच नाही तर शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील एनसीपी (शरद पवार गट) यांच्यावरही त्याचे पडसाद उमटतील. सध्या अजित पवार गटाकडे ४१ आमदार आणि एक लोकसभा खासदार असल्याने त्यांचा राजकीय प्रभाव अधिक आहे.
२०२३ मध्ये अजित पवारांनी आपल्या काका शरद पवारांनी स्थापन केलेल्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात फूट पाडून भाजप–शिवसेना महायुतीत प्रवेश केला होता. याआधी २०१९ मध्येही त्यांनी पहाटेच्या शपथविधीत भाजपसोबत उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली होती. मात्र शरद पवारांच्या बोलावण्यानंतर ते पुन्हा एनसीपीत परतले. त्यानंतर चार वर्षांनी त्यांनी पक्षात पुन्हा फूट पडली.
अजित पवारांचे निधन अशा वेळी झाले आहे, जेव्हा ते आपल्या काकांसोबतचे मतभेद मिटवत असल्याचे संकेत मिळत होते आणि राष्ट्रवादीचे कुटुंब पुन्हा एकत्र येण्याची शक्यता दिसत होती. अलीकडील महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये पिंपरी-चिंचवडमध्ये एनसीपीने एकत्र लढत दिली होती, हे त्याचे स्पष्ट उदाहरण होते.
अजित पवारांच्या निधनानंतर अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. आता पुढील उपमुख्यमंत्री कोण होणार? एनसीपीचे दोन्ही गट पुन्हा एकत्र येणार का? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, या निर्णायक टप्प्यावर अजित पवारांच्या राष्ट्रवादीत काय स्थिती असेल?
हे ही वाचा:
अजित पवारांच्या विमानाचा अपघात; प्रत्यक्षदर्शीने सांगितला घटनाक्रम
चांदीला चढा भाव! २१,००० रुपयांची उसळी
सोने- चांदीचे दर गगनाला का भिडतायत? ‘हे’ घटक ठरतायत कारणीभूत
तांब्याच्या भांड्यातील पाणी म्हणजे ‘अमृत’: काय आहेत फायदे?
राज्यसभा सदस्यत्वाचा कार्यकाळ संपल्यानंतर राजकारणातून निवृत्ती घेण्याचा निर्णय जाहीर केलेले ज्येष्ठ नेते शरद पवार वगळता, एनसीपीचे दोन प्रमुख चेहरे होते—अजित पवार आणि सुप्रिया सुळे. शरद पवारांच्या कन्या सुप्रिया सुळे या दिल्लीतील एनसीपीचा चेहरा मानल्या जात असल्या तरी, ग्रामीण महाराष्ट्रात जनाधार असलेले, लोकांशी थेट जोड असलेले आणि कुशल रणनीतीकार म्हणून ओळखले जाणारे नेते अजित पवार होते.
जर एनसीपी पुन्हा एकत्र आली असती, तर ‘दादा’ असे संबोधणाऱ्या सुप्रिया सुळे या पक्षाचा प्रमुख चेहरा ठरल्या असत्या, तर अजित पवार ग्रामीण महाराष्ट्रातून पक्षाची सूत्रे हलवले असते. विमान अपघातात अजित पवारांचे निधन झाल्यानंतर हे प्रश्न उभे राहणे स्वाभाविक आहे, कारण महाराष्ट्राच्या राजकारणात एनसीपी हा एक मोठा घटक आहे. एनसीपीचे आमदार आणि पक्षाचे भवितव्य काय असेल, यावर सत्ताधारी महायुतीचे स्थैर्य आणि राज्याच्या राजकारणाची दिशा ठरणार आहे.
अजित पवारांचे पुतणे रोहित पवार, जे कर्जत-जामखेड मतदारसंघाचे आमदार आहेत, अद्याप राजकीय शिडीवर पुढे जात आहेत. त्यांच्या पत्नी सुनेत्रा पवार या राज्यसभेच्या खासदार असून बारामती टेक्स्टाईल कंपनीच्या अध्यक्षा तसेच एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडियाच्या सीईओ आहेत.
अजित पवारांच्या पश्चात त्यांचे दोन पुत्र—पार्थ आणि जय पवार—आहेत. पार्थ पवारांनी काही काळ राजकारणात प्रवेश करून मावळ लोकसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढवली होती, मात्र त्यांना मोठ्या फरकाने पराभव स्वीकारावा लागला. दुसरीकडे, जय पवार राजकारणापासून दूर असून ते सार्वजनिक आयुष्यात फारसे सक्रिय नाहीत.
आपल्या राजकीय भूमिका बदलण्याबाबत स्पष्टीकरण देताना अजित पवार म्हणत असत की, लोकांची सेवा करण्यासाठी सत्तेची आवश्यकता असते. अजित पवारांच्या निधनामुळे आता ८३ वर्षांचे झालेले शरद पवार यांच्यासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. बारामतीतील नेतृत्वाची सूत्रे आता कोण सांभाळणार? पवार कुटुंबासाठी ही अपार वैयक्तिक हानी असून, त्याचबरोबर एनसीपी आणि संपूर्ण महाराष्ट्राच्या राजकारणासाठीही हा एक मोठा टप्पा ठरणार आहे.
