कर्करोगावरील औषधे, परदेशी शिक्षण, दारू… काय स्वस्त आणि काय महाग?

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी रविवार, १ फेब्रुवारी रोजी संसदेत आपला विक्रमी नववा केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर केला. बजेट २०२६ मध्ये रोजगारनिर्मिती, आर्थिक वाढ आणि भांडवली खर्च वाढवण्यावर, आत्मनिर्भर भारत यावर भर देण्यात आला आहे. आयकर स्लॅबमध्ये कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. तरीही सीमा शुल्क, टॅक्स कलेक्शन अ‍ॅट सोर्स (TCS) आणि सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) संदर्भातील निर्णयांचा थेट परिणाम सामान्य नागरिकांच्या खिशावर होणार आहे. काही अत्यावश्यक आणि दैनंदिन वापरातील वस्तू स्वस्त झाल्या आहेत, तर अनेक लक्झरी आणि गुंतवणुकीशी संबंधित खर्च वाढणार आहेत.

काय स्वस्त झाले:

कर्करोगावरील औषधे:

कर्करोग रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबियांना मोठा दिलासा देण्यात आला आहे. अर्थमंत्र्यांनी कर्करोगाशी संबंधित १७ औषधांवरील बेसिक कस्टम ड्युटी पूर्णपणे हटवण्याची घोषणा केली आहे. त्यामुळे आयात होणाऱ्या ऑन्कोलॉजी औषधांच्या किंमती कमी होण्याची शक्यता आहे, जी आतापर्यंत जास्त सीमा शुल्कामुळे महाग पडत होत्या. याशिवाय, आणखी सात दुर्मिळ आजारांनाही कस्टम ड्युटी सवलतीच्या कक्षेत आणण्यात आले आहे. या आजारांच्या उपचारासाठी लागणारी औषधे तसेच विशेष वैद्यकीय गरजांसाठीचे अन्नपदार्थ वैयक्तिक आयातीसाठी शुल्कमुक्त करण्यात येणार आहेत. भारतात उपलब्ध नसलेल्या औषधांवर अवलंबून असलेल्या रुग्णांसाठी हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

परदेशी पर्यटन पॅकेज:

ओव्हरसीज टूर पॅकेज आता स्वस्त होणार आहेत. सरकारने टूर पॅकेजवरील TCS दर ५ टक्क्यांवरून घटवून २ टक्के केला आहे (याआधी तो २० टक्क्यांपर्यंत होता). त्यामुळे परदेश प्रवासासाठी लागणारा सुरुवातीचा खर्च कमी होईल.

परदेशी शिक्षण:

लिबरलाइज्ड रेमिटन्स स्कीम (LRS) अंतर्गत शिक्षण खर्चावरील कर कपात करण्यात आली आहे. त्यामुळे परदेशात शिक्षण घेणे तुलनेने स्वस्त होणार आहे.

मायक्रोवेव्ह ओव्हन:

मायक्रोवेव्ह ओव्हनवरील बेसिक कस्टम ड्युटी हटवल्याने त्यांच्या किमती कमी होण्याची शक्यता आहे.

बूट (शू) निर्यात आणि क्रीडा साहित्य:

शू अपरच्या ड्युटी- फ्री निर्यातीला परवानगी दिल्याने उत्पादन खर्च कमी होईल. तसेच ‘खेलो इंडिया’ मिशनच्या घोषणेमुळे क्रीडा साहित्यही स्वस्त होण्याची शक्यता आहे.

एअरक्राफ्ट पार्ट्स:

नागरी, प्रशिक्षण आणि इतर विमानांच्या निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कंपोनंट्स आणि पार्ट्सवर बेसिक कस्टम ड्युटी सवलत देण्यात आली आहे. यामुळे एव्हिएशन क्षेत्राला चालना मिळेल.

काय महाग झाले:

लक्झरी वस्तू:

लक्झरी घड्याळे आणि आयात होणारी दारू यांसारखी उत्पादने बजेटनंतर महाग होणार आहेत.

कॉफीशी संबंधित उपकरणे:

कॉफी रोस्टिंग, ब्रूइंग आणि वेंडिंग मशीनवरील सवलत हटवण्यात आल्याने स्पेशालिटी कॉफीशी संबंधित उत्पादनांच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे.

खते:

अमोनियम फॉस्फेट आणि अमोनियम नायट्रो-फॉस्फेटच्या आयातीवरील शुल्क सवलत काढून टाकल्याने काही खते महाग होऊ शकतात. याचा परिणाम शेतीच्या खर्चावर होऊ शकतो.

फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स ट्रेडिंग:

डेरिव्हेटिव्हज ट्रेडिंग आता अधिक महाग होणार आहे. अर्थमंत्र्यांनी फ्युचर्सवरील STT ०.०२ टक्क्यांवरून वाढवून ०.०५ टक्के आणि ऑप्शन्सवरील STT ०.१ टक्क्यांवरून ०.१५ टक्के करण्याची घोषणा केली आहे.

एकूणच, बजेट 2026 मध्ये आरोग्य, शिक्षण आणि प्रवास यांसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांना दिलासा देण्यात आला आहे, तर लक्झरी उपभोग आणि सट्टा स्वरूपाच्या गुंतवणुकीला महाग करून राजकोषीय शिस्त आणि कर अनुपालनावर भर देण्यात आला आहे.