काश्मिरी पंडितांच्या एका गटाने नादिमार्ग जिल्ह्याला भेट देऊन, २३ वर्षांपूर्वी येथे झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यात मृत्यू झालेल्या २४ काश्मिरी पंडितांना श्रद्धांजली वाहिली. २००३ च्या हत्याकांडाच्या २३ व्या स्मृतिदिनानिमित्त काही स्थलांतरित काश्मिरी पंडित सोमवारी दक्षिण काश्मीरच्या शोपियान जिल्ह्यातील नादिमार्ग गावात परतले होते. या हत्याकांडात बळी पडलेल्या २४ निष्पाप जीवांच्या स्मरणार्थ स्थानिकांनीही त्यांच्यासोबत प्रार्थना केली.
काश्मीर खोऱ्यातील सर्वात काळ्या अध्यायांपैकी एक; या घटनास्थळी आयोजित केलेल्या या मेळाव्यात, पंडित समाजाच्या सदस्यांनी स्मृती प्रार्थना केल्या. पूर्वी असे कार्यक्रम प्रामुख्याने जम्मूपुरतेच मर्यादित असत, त्या तुलनेत हा एक सातत्यपूर्ण बदल होता. अलिकडच्या वर्षांत प्रथमच, २३ मार्च २००३ च्या त्या दुर्दैवी रात्री जिथे ही शोकांतिका घडली होती, त्याच ठिकाणी हा स्मृती कार्यक्रम पार पडला. यावेळी गावातील ओसाड घरे आणि पुसट होत चाललेल्या खुणा त्या हिंसाचाराची भयावह आठवण करून देत होत्या, त्याच वेळी त्या श्रद्धांजलीतून शांततेचा संदेशही उमटत होता. जिल्हा प्रशासन आणि पोलिसांचे वरिष्ठ अधिकारीही आदरांजली वाहण्यासाठी आणि कार्यक्रमाची व्यवस्था सुरळीत पार पडावी यासाठी कार्यक्रमस्थळी उपस्थित होते.
नादिमार्गमध्ये काय घडले होते?
पुलवामा जिल्ह्यातील नादिमार्ग हे गाव, २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला काश्मिरी हिंदू राहत असलेल्या शेवटच्या ठिकाणांपैकी एक होते. १९९० च्या दशकातील इस्लामी बंडखोरीमुळे लाखो काश्मिरी हिंदू पंडितांना आपली मातृभूमी सोडून जावी लागली होती. यातच नादिमार्गच्या रहिवाशांनी शांतता प्रस्थापित होईल या आशेने तिथेच राहण्याचा निर्णय घेतला होता. पण त्यांच्या आशा फोल ठरल्या.
२३ मार्चच्या रात्री, शस्त्रास्त्रांनी सज्ज असलेल्या दहशतवाद्यांचा गट गावात आला. नंतर त्यांची ओळख लश्कर-ए-तोयबाचे दहशतवादी म्हणून पटली. पाकिस्तानव्याप्त काश्मीरमधील रावलकोट येथील रहिवासी असलेल्या, जिल्हा कमांडर झिया मुस्तफा याच्या नेतृत्वाखाली, दहशतवाद्यांनी गावकऱ्यांना फसवण्यासाठी बनावट लष्करी गणवेश परिधान केला होता. सुरक्षा तपासणीच्या बहाण्याने, त्यांनी सर्व पंडितांना त्यांच्या घरातून बाहेर पडण्याचा आदेश दिला.
हे ही वाचा:
१७२ गावांतील १००८ कुटुंबांकडून ‘गृह गुरुकुल’ उभारण्याचा संकल्प
‘पुष्पा २’ ला मागे टाकत ‘धुरंधर २’ सुपरहिट! पाच दिवसांतच ८०० कोटींचा आकडा पार
“इराणवर हल्ला करण्याची कल्पना…” ट्रम्प यांनी कोणाकडे दाखवले बोट?
दोन भारतीय एलपीजी जहाजांना होर्मुझ सामुद्रधुनी ओलांडण्याची परवानगी
दहशतवाद्यांनी ११ पुरुष, ११ महिला आणि २ मुलांसह २४ काश्मिरी हिंदूंना रांगेत उभे केले. त्यानंतर, त्यांनी एकामागून एक गोळ्या झाडून सर्वांची हत्या केली. हत्या झालेल्यांमध्ये एका ६५ वर्षीय वृद्धाचा आणि एका २ वर्षांच्या मुलाचा देखील समावेश होता. प्रत्यक्षदर्शींनी नंतर साक्ष दिली की, गावाच्या संरक्षणासाठी तैनात असलेले स्थानिक पोलीस कर्मचारी, हस्तक्षेप करण्यात अयशस्वी तर ठरलेच, पण दहशतवाद्यांनी हत्याकांड सुरू करण्यापूर्वीच घटनास्थळावरून पळून गेले.
गुन्ह्याचे गांभीर्य असूनही, न्याय मिळण्यास अत्यंत विलंब होत आहे. या कटाचा सूत्रधार झिया मुस्तफा याला २००३ मध्ये अटक झाली असली तरी, तो अनेक वर्षे तुरुंगातच राहिला. ऑक्टोबर २०२१ मध्ये, दहशतवाद्यांची लपण्याची ठिकाणे शोधण्यासाठी सुरक्षा दलांनी त्याला पूंछमधील एका जंगलात नेले, परंतु खटल्याला सामोरे जाण्यापूर्वीच दहशतवादी आणि भारतीय सैन्य यांच्यातील चकमकीत तो ठार झाला. याव्यतिरिक्त, २९ मार्च २००३ रोजी मुंबई पोलिसांनी ठार केलेले लश्कर-ए-तोयबाचे इतर तीन दहशतवादी या हत्याकांडात सामील असल्याचा संशय होता. एप्रिल २००३ मध्ये लश्कर-ए-तोयबाच्या आणखी एका संशयित दहशतवाद्याला अटक करण्यात आली. तथापि, कोणतीही मोठी शिक्षा झालेली नाही. नादिमार्ग हत्याकांडातील पीडितांची शोकाकुल कुटुंबे दरवर्षी एकत्र जमतात, आपल्या प्रियजनांसाठी शोक व्यक्त करतात आणि अद्यापही न मिळालेल्या न्यायाची मागणी करतात.
