संघ १०० वर्षांपासून कुणाच्या कृपेवर नाही, स्वयंसेवकांच्या समर्पणावरच उभा !

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (आरएसएस) गेल्या १०० वर्षांपासून कोणाच्या कृपेवर नव्हे, तर स्वयंसेवकांच्या कर्तृत्व आणि समर्पणाच्या बळावर कार्यरत आहे, असे प्रतिपादन संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी सोमवारी केले. नागपूर नागरिक सहकारी बँकेच्या मुख्यालय आणि सभागृहाचे उद्घाटन त्यांच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी उपस्थित होते.

यावेळी उपस्थित मान्यवर, नागरिक, महिला आणि युवतींचे अभिवादन करत मोहन भागवत म्हणाले की, आजचा कार्यक्रम विशेष महत्त्वाचा आहे. या कार्यक्रमात एका इमारतीचे उद्घाटन आणि दुसरीकडे संघाच्या प्रचारकांच्या जीवनावर आधारित स्मृतिग्रंथाचे प्रकाशन असे दोन कार्यक्रम होत आहेत. नितीन गडकरी यांच्या मनात आलेला विचार आणि माझ्या मनात आलेला विचार सारखाच आहे. एक म्हणजे तपस्या आणि दुसरे म्हणजे त्या तपस्येचे फलित. आज या दोन्ही गोष्टींचा अनुभव आपल्याला एकाच वेळी घेता येत आहे.

आपले म्हणणे स्पष्ट करण्यासाठी भागवत यांनी एक जुनी गोष्ट सांगितली. ते म्हणाले की, एका राजाची सेना जंगलात रस्ता चुकली होती. बराच वेळ भटकंती केल्यानंतर राजा एका ठिकाणी पोहोचला. तेथे एका झोपडीत दोन-चार साधू तपश्चर्या करत होते. राजाने त्यांना सांगितले की, आम्ही सर्वजण थकलो आहोत. आम्हाला अन्न, पाणी आणि राहण्याची व्यवस्था हवी आहे. मात्र, तुमच्याकडे अशा सुविधा दिसत नाहीत. या सुविधा कुठे मिळतील, हे तुम्ही सांगू शकाल का?

त्यावर ऋषींनी राजाला समोरच्या जंगलात जाण्यास सांगितले. तेथे सर्व व्यवस्था होईल, असे त्यांनी सांगितले. राजा आपल्या सैन्यासह त्या ठिकाणी पोहोचला. तेथे त्यांच्यासाठी भोजन, पाणी आणि विश्रांतीची उत्तम व्यवस्था करण्यात आली होती. रात्रभर विश्रांती घेतल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळी राजा आणि त्याचे सैन्य ताजेतवाने झाले.

हे ही वाचा:

‘दिवाळीला खुशियों की ईद’ म्हणणाऱ्या खर्गेंवर भाजपचा निशाणा

पाकिस्तानी टीव्ही अँकरची पतीकडून गोळ्या झाडून हत्या

राष्ट्रवादीच्या विलीनीकरणाची तारीख अजितदादांनीच सांगितली होती

शाजापूरमध्ये स्मशानभूमीच्या जागेवरून दोन गटांत हिंसक संघर्ष

राजाने परत आल्यानंतर ऋषींना विचारले की, ही सर्व व्यवस्था कोणी केली? त्यावर ऋषींनी सांगितले की, ही व्यवस्था आम्हीच केली होती. राजाने आश्चर्य व्यक्त करत विचारले की, मग तुम्ही येथे साध्या परिस्थितीत का राहता आणि त्या ठिकाणी का राहत नाही? त्यावर ऋषींनी सांगितले की, आम्ही येथे साध्या आणि अभावग्रस्त परिस्थितीत राहतो, जेणेकरून त्या ठिकाणी तुमच्यासारख्या लोकांसाठी सर्व व्यवस्था करता येईल.

भागवत म्हणाले की, संघाच्या संस्थापकांनी हा सिद्धांत खूप आधीच समजून घेतला होता. देशाच्या प्रगतीसाठी सुरू असलेल्या विविध कामांचा त्यांना अनुभव होता. या अनुभवातून माणूस चांगला घडवला, तर सर्व काही चांगले घडू शकते, हा निष्कर्ष त्यांनी काढला. त्यामुळेच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ स्थापनेपासून आजपर्यंत व्यक्तिनिर्माणाच्या पद्धतीने काम करत आहे.

संघाने १०० वर्षांचा प्रवास पूर्ण केला असून आजही त्याची वाटचाल सुरू आहे. हे कोणाच्या कृपेने घडलेले नाही, तर स्वयंसेवकांच्या कर्तृत्वामुळे आणि समर्पणामुळे शक्य झाले आहे. आपल्याला कामाचा वेग वाढवावा लागेल, कारण आपली स्पर्धा काळाशी आहे. समाजात बिघडण्याचा वेग आणि सुधारण्याचा वेग यांच्यात योग्य समन्वय साधून पुढे जावे लागेल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

संघाच्या प्रचारकांच्या जीवनाविषयी बोलताना भागवत म्हणाले की, प्रत्येक माणसाचा स्वभाव वेगळा असतो. त्याचे कर्तृत्व, क्षमता आणि गुणवैशिष्ट्येही वेगवेगळी असतात. मात्र, या सर्व प्रचारकांमध्ये एक समान गुण आहे आणि तो म्हणजे त्यांचे समर्पण.

भागवत यांनी सांगितले की, कोणताही आर्थिक मोबदला मिळत नसतानाही गेल्या १०० वर्षांपासून लोक काम करत आहेत. सर्व वयोगटांतील स्वयंसेवक यात सहभागी आहेत. काही जण तर आपले संपूर्ण आयुष्य संघकार्यासाठी समर्पित करतात. मात्र, त्यांना त्याबदल्यात साधे आभारही मिळत नाहीत.

संघप्रमुख म्हणाले की, १०० वर्षांनंतर प्रचारकांच्या जीवनावर पुस्तके लिहिली जात आहेत, ही चांगली गोष्ट आहे. मात्र, कोणत्याही प्रचारकाने कधीही अशा गौरवाची अपेक्षा केली नव्हती आणि भविष्यातही करणार नाही. कारण त्यांना मिळवायचे असे काहीही नसते. त्यांच्या वाट्याला काही सन्मान आला तर तो वेगळा विषय आहे.