अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी इराणसोबत दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाची घोषणा केल्यानंतर पश्चिम आशियातील तणाव काही प्रमाणात कमी होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. या घडामोडीचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या किंमतींवर झाला असून, जागतिक बाजारात मोठी घसरण नोंदवली गेली आहे. काही तासांतच कच्च्या तेलाच्या किंमतीत सुमारे २० ते २६ डॉलरपर्यंत घट झाली, जी अलीकडील काळातील मोठ्या घसरणींमध्ये गणली जाते.
हे ही वाचा:
६० दिवसांनंतर ‘तेजस’ पुन्हा झेप घेण्यास सज्ज!
इंडक्शन स्टोव्हवर असलेले गोलाकार वर्तुळ वाचवते तुमचा पैसा आणि वेळ!
अमेरिका इराण युद्धविराम; होर्मुझ सामुद्रधुनी उघडणार
ऐन धुमश्चक्रीत भारत-इराणच्या सततच्या संवादाचे रहस्य काय?
युद्धविरामाच्या घोषणेनंतर ब्रेंट क्रूडचा दर सुमारे १०९ डॉलरवरून घसरून ९४ डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत आला. तसेच अमेरिकेचा डब्ल्यूटीआय (WTI) क्रूडही जवळपास ९६ डॉलरपर्यंत खाली आला. पश्चिम आशियातील परिस्थिती स्थिर होईल आणि तेलपुरवठा पुन्हा सुरळीत होईल, या अपेक्षेमुळे बाजारात विक्रीचा दबाव वाढला आणि दर घसरले.
या पार्श्वभूमीवर होर्मुझ सामुद्रधुनीचा (स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ) विशेष उल्लेख करावा लागतो. ही सामुद्रधुनी पश्चिम आशियातील अत्यंत महत्त्वाची वाहतूक मार्गिका असून, जगातील सुमारे २० टक्के कच्चे तेल याच मार्गाने वाहतूक होते. संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर या मार्गावर अडथळे निर्माण होण्याची भीती होती. मात्र, युद्धविरामामुळे हा मार्ग सुरक्षित राहण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
याआधी अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे फेब्रुवारीपासून पश्चिम आशियातील परिस्थिती तणावपूर्ण होती. याचा परिणाम तेलाच्या पुरवठ्यावर झाला होता. वाहतूक अडथळे, विमा खर्चात वाढ आणि उत्पादनातील अडचणी यामुळे मार्च महिन्यात तेलाच्या किंमतींमध्ये ५० टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली होती. त्यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवरही त्याचा नकारात्मक परिणाम झाला.
युद्धविरामाच्या घोषणेनंतर केवळ तेल बाजारातच नव्हे तर शेअर बाजारातही सकारात्मक वातावरण दिसून आले. गुंतवणूकदारांनी दिलासा व्यक्त करत खरेदी वाढवली आणि त्यामुळे जागतिक बाजारात तेजी आली. मात्र, ऊर्जा क्षेत्रातील काही कंपन्यांच्या शेअर्सवर दबाव कायम राहिला.
तज्ञांच्या मते, हा युद्धविराम तात्पुरता असला तरी पश्चिम आशियातील परिस्थिती स्थिर करण्यासाठी तो महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो. पुढील काही दिवसांत या कराराची अंमलबजावणी कशी होते आणि परिस्थिती कितपत नियंत्रणात राहते, यावर तेलाच्या किंमतींचा पुढील कल अवलंबून असेल.
भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांसाठी ही घसरण दिलासादायक मानली जात आहे. मात्र, आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे दर कमी झाले तरी देशांतर्गत पेट्रोल आणि डिझेलच्या किंमतींमध्ये तात्काळ बदल होईलच असे नाही. कर, वाहतूक खर्च आणि इतर आर्थिक घटक यामुळे दरांवर परिणाम होत राहतो. एकंदरीत, पश्चिम आशियातील तणाव कमी होण्याच्या संकेतांमुळे जागतिक बाजारात सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे.
