अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाने (पेंटागॉन) महत्त्वपूर्ण निर्णय घेत यूएस इंडो- पॅसिफिक कमांड (USINDOPACOM) या लष्करी कमांडचे नाव पुन्हा एकदा ‘यूएस पॅसिफिक कमांड’ (USPACOM) असे करण्याची घोषणा केली आहे. या निर्णयामुळे २०१८ मध्ये करण्यात आलेला सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा नामबदल रद्द करण्यात आला असून सात दशकांहून अधिक काळ अस्तित्वात असलेल्या कमांडच्या मूळ नावाचे पुनरागमन झाले आहे.
२०१८ मध्ये तत्कालीन संरक्षण सचिव जिम मॅटिस यांनी या कमांडचे नाव बदलून ‘यूएस इंडो-पॅसिफिक कमांड’ असे केले होते. हिंद महासागर क्षेत्राचे वाढते सामरिक महत्त्व, तसेच पॅसिफिक आणि हिंद महासागरातील सुरक्षा व्यवस्थांमधील वाढते परस्परसंबंध लक्षात घेऊन हा बदल करण्यात आला होता. त्यावेळी अमेरिकेने इंडो-पॅसिफिक ही संकल्पना आपल्या परराष्ट्र आणि संरक्षण धोरणाच्या केंद्रस्थानी आणली होती. मात्र, आता मूळ नाव पुनर्संचयित करण्याचा निर्णय घेताना संरक्षण विभागाने स्पष्ट केले की, हा बदल कमांडच्या ऐतिहासिक वारशाचा आणि ओळखीचा सन्मान करण्यासाठी करण्यात आला आहे.
विभागाच्या निवेदनानुसार, “यूएसपॅकॉम हे नाव पुन्हा स्वीकारल्याने कमांडच्या ऐतिहासिक मुळांचा गौरव होईल तसेच या क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या जवानांमध्ये अभिमान आणि एकात्मतेची भावना अधिक दृढ होईल.” अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले की, या नामबदलामुळे कमांडच्या कार्यपद्धतीत, सामरिक उद्दिष्टांमध्ये किंवा भौगोलिक जबाबदारीत कोणताही बदल होणार नाही. अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यापासून भारताच्या पश्चिम सीमेपर्यंत विस्तारलेल्या या कमांडचे कार्यक्षेत्र पूर्वीप्रमाणेच कायम राहणार आहे. तसेच प्रादेशिक मित्र राष्ट्रे आणि भागीदारांसह मुक्त व खुले क्षेत्र कायम ठेवण्याची अमेरिकेची भूमिका देखील बदलणार नसल्याचे सांगण्यात आले.
जगातील सर्वात महत्त्वाच्या लष्करी कमांडपैकी एक
१ जानेवारी १९४७ रोजी तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष हॅरी एस. ट्रुमन यांच्या काळात स्थापन झालेली यूएस पॅसिफिक कमांड ही अमेरिकेच्या सर्वात जुन्या आणि सर्वात मोठ्या एकात्मिक लढाऊ कमांडपैकी एक मानली जाते. कोरियन युद्ध, व्हिएतनाम युद्ध तसेच आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रातील अनेक लष्करी मोहिमांमध्ये या कमांडने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.
याशिवाय नैसर्गिक आपत्ती, मानवतावादी मदत आणि आपत्कालीन परिस्थितींमध्येही या कमांडने मोठ्या प्रमाणावर समन्वय साधला आहे. हवाई येथे मुख्यालय असलेली ही कमांड पॅसिफिक महासागर, हिंद महासागराचा मोठा भाग, पूर्व आणि आग्नेय आशिया, ऑस्ट्रेलिया तसेच दक्षिण आशियातील काही प्रदेशांवर देखरेख ठेवते.
हे ही वाचा:
पंढरपुरातील श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मूर्तींवरील रासायनिक लेपनास विरोध
जून २०२२ ची पुनरावृत्ती होणार? ठाकरे गटाचे खासदार फुटीच्या उंबरठ्यावर
विवान कारुळकर यांच्याकडून विद्यार्थ्यांना नव्या शैक्षणिक भवनाची भेट
घोडबंदरला वीर चिमाजी आप्पा यांचे नाव द्या!
भारतासाठी का महत्त्वाची आहे ही कमांड?
२०१८ मध्ये इंडो-पॅसिफिक कमांड असे नामकरण झाल्यानंतर भारत-अमेरिका संरक्षण सहकार्याला नवी चालना मिळाली होती. संयुक्त लष्करी सराव, सागरी सुरक्षा, माहितीची देवाणघेवाण आणि व्यापक सामरिक सहकार्य यामध्ये या कमांडची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. हिंद महासागर आणि पॅसिफिक महासागरातील सुरक्षाविषयक घडामोडी परस्परांशी जोडल्या जात असल्याच्या पार्श्वभूमीवर भारत इंडो-पॅसिफिक धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला होता. त्यामुळे या कमांडच्या नावातील ‘इंडो’ शब्दाला विशेष सामरिक आणि राजनैतिक महत्त्व प्राप्त झाले होते.
केवळ नाव बदल, धोरण नाही
संरक्षण विभागाच्या म्हणण्यानुसार, हा निर्णय केवळ ऐतिहासिक ओळख आणि परंपरेच्या दृष्टीने घेण्यात आला असून अमेरिकेच्या इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील धोरणात कोणताही बदल झालेला नाही. त्यामुळे भारतासह या प्रदेशातील मित्र राष्ट्रांशी असलेले संरक्षण सहकार्य आणि सुरक्षा भागीदारी पूर्ववत सुरू राहणार असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.