हिंद-प्रशांत क्षेत्रातील वाढत्या सुरक्षा आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर भारत आणि जपानने संरक्षण भागीदारीला आणखी बळ देण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह आणि जपानचे संरक्षणमंत्री शिंजीरो कोइझुमी यांच्यात नवी दिल्लीत झालेल्या बैठकीत सागरी सुरक्षा सहकार्याबाबतच्या व्यवस्थेवर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या. या करारामुळे भारतीय नौदल आणि जपानच्या मेरिटाइम सेल्फ-डिफेन्स फोर्समधील सहकार्याला अधिक औपचारिक आणि व्यापक चौकट मिळणार आहे.
करारानुसार दोन्ही देश सागरी क्षेत्रातील माहितीची देवाणघेवाण, संयुक्त लष्करी सराव, नौदल जहाजांच्या परस्पर भेटी, कर्मचारी आणि तज्ज्ञांची देवाणघेवाण यावर भर देणार आहेत. समुद्री दळणवळण मार्गांची सुरक्षा, शोध आणि बचाव तसेच मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारणाच्या क्षेत्रातही समन्वय वाढवला जाणार आहे.
नौदल जहाजे, बंदरे आणि दुरुस्ती सुविधांमध्ये सहकार्य
भारत आणि जपानच्या नौदलांमधील प्रत्यक्ष सहकार्य वाढवण्यासाठी दोन्ही देशांच्या युद्धनौकांच्या परस्पर भेटी वाढवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. तसेच संयुक्त सराव आणि लष्करी कर्मचाऱ्यांच्या देवाणघेवाणीसोबतच बंदरे, देखभाल आणि दुरुस्ती सुविधांचा परस्पर वापर करण्याच्या शक्यतांवरही काम केले जाणार आहे. जहाज दुरुस्तीच्या सुविधांचा परस्पर वापर करण्यासाठीची व्यवस्था लवकरच अंतिम करण्यावर दोन्ही बाजूंनी सहमती दर्शवली. यामुळे हिंद-प्रशांतमध्ये कार्यरत दोन्ही देशांच्या नौदलांना लॉजिस्टिक आणि देखभालीच्या दृष्टीने अधिक सक्षम आधार मिळण्याची शक्यता आहे.
जपानचे तंत्रज्ञान, भारताची उत्पादन क्षमता
या सहकार्याचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे नौदल जहाजांची संयुक्त निर्मिती आणि डिझाइन. जपानचे प्रगत तांत्रिक कौशल्य आणि भारताची वाढती उत्पादन क्षमता यांचा एकत्रित वापर करून युद्धनौकांच्या विकासाच्या शक्यता तपासल्या जाणार आहेत. ‘मेक इन इंडिया’च्या चौकटीत भारताच्या जहाजबांधणी क्षमतेचा अधिकाधिक वापर करण्यावरही चर्चा झाली. त्यामुळे भविष्यात संरक्षण जहाजबांधणी क्षेत्रात तंत्रज्ञान हस्तांतरण, संयुक्त विकास आणि उत्पादनाच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात जहाजावर आधारित ‘युनिकॉर्न’ एकात्मिक दळणवळण अँटेना प्रणालीचा विशेष उल्लेख करण्यात आला. हा भारत-जपानमधील पहिला संरक्षण उपकरण हस्तांतरण प्रकल्प असल्याचे दोन्ही बाजूंनी नमूद केले. त्याची अंमलबजावणी वेगाने करण्यासोबतच भविष्यातील इतर संरक्षण उपकरणे आणि तंत्रज्ञान प्रकल्पांवरही चर्चा करण्याचे ठरले.
‘धर्म गार्डियन’, ‘जेमेक्स’चा विस्तार
भारत आणि जपानने सुरू असलेल्या संयुक्त लष्करी सरावांची व्याप्ती आणि गुंतागुंत वाढवण्यावरही सहमती दर्शवली आहे. ‘धर्म गार्डियन’ आणि ‘जेमेक्स’ या सरावांना अधिक व्यापक स्वरूप दिले जाणार आहे. याशिवाय यावर्षी होणाऱ्या ‘वीर गार्डियन २६’ हवाई सरावाची तयारीही सुरू आहे. या सरावाचे वैशिष्ट्य म्हणजे जपानच्या हवाई आत्मरक्षा दलाची लढाऊ विमाने प्रथमच भारतात येऊन सरावात सहभागी होणार आहेत.
हे ही वाचा:
१९८४ शीख दंगलीतील दोषी माजी काँग्रेस खासदार सज्जन कुमार यांचे निधन
शहजाद भट्टी नेटवर्कवर प्रहार; ५२ आरोपी गजाआड
कांदिवलीत बनावट दागिन्यांच्या युनिटवर छापा; १३ बाल कामगारांची सुटका
काँग्रेसचे तुष्टीकरणाचं राजकारण आता चालणार नाही!
संयुक्त सरावांमध्ये मानवरहित प्रणालींचा समावेश, अधिक आव्हानात्मक परिस्थितीतील प्रशिक्षण आणि कमी कालावधीत आयोजित करता येणाऱ्या सरावांच्या शक्यताही तपासल्या जाणार आहेत. विशेष अभियान दलांमधील देवाणघेवाण वाढवण्यावरही दोन्ही देशांनी भर दिला आहे.
हिंद-प्रशांतमध्ये ‘मुक्त आणि खुले’ क्षेत्राचा निर्धार
भारत आणि जपानने मुक्त आणि खुले हिंद-प्रशांत क्षेत्रासाठी संरक्षण सहकार्य आणखी मजबूत करण्याची कटिबद्धता व्यक्त केली. नौवहन आणि हवाई वाहतुकीचे स्वातंत्र्य किंवा सुरक्षितता धोक्यात आणणाऱ्या एकतर्फी कृतींना दोन्ही देशांनी विरोध केला. तसेच बळाचा वापर किंवा दबावाच्या माध्यमातून सद्यस्थिती बदलण्याच्या प्रयत्नांनाही विरोध करण्याची भूमिका स्पष्ट करण्यात आली. प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा परिस्थितीबाबत दोन्ही देशांमध्ये नियमितपणे आकलन आणि माहितीची देवाणघेवाण करण्याचे महत्त्वही अधोरेखित करण्यात आले.