एक असे दुर्मीळ रोप, ज्याच्या मुळांत दडलेलाय औषधी गुणांचा खजिना

काळी हळद ही एक अत्यंत खास आणि दुर्मीळ वनस्पती आहे. ती सामान्य हळदीसारखी रोजच्या स्वयंपाकात वापरली जात नाही, तर आयुर्वेद आणि पारंपरिक वैद्यकशास्त्रात तिला एक प्रभावी औषधी वनस्पती मानले जाते. तिचे शास्त्रीय नाव कुर्कुमा कॅसिया (Curcuma caesia) असे आहे. बाहेरून ही साध्या हळदीसारखीच दिसते, पण तिचा कंद कापल्यावर आतला रंग निळसर ते गडद काळा असा असतो. हाच वेगळा रंग आणि तीव्र सुगंध तिला इतर सर्व हळदींपेक्षा वेगळी ओळख देतो आणि म्हणूनच तिला ‘काळी हळद’ म्हटले जाते. पूर्वी लोक ती फार जपून ठेवत असत आणि गरज पडल्यावरच वापरत असत.

आयुर्वेदात काळी हळदीचा उपयोग वेदना, सूज, श्वसनाशी संबंधित तक्रारी, दमा आणि सांधेदुखी यांवर केला जातो. तिच्यात नैसर्गिक अँटी-इन्फ्लेमेटरी गुणधर्म आहेत, जे शरीरातील सूज कमी करण्यास मदत करतात, असे मानले जाते. गावाकडे ती घरगुती औषध म्हणून वापरली जात असे. फोड, फुंसी, कीटकदंश, जखम किंवा इजा झाल्यास काळी हळद वाटून त्याचा लेप लावला जात असे, ज्यामुळे लवकर आराम मिळतो अशी धारणा आहे. मोहरीच्या तेलासोबत ती किंचित गरम करून लावण्याची परंपराही आहे. काळी हळद केवळ औषध म्हणूनच नव्हे तर पूजा-पाठ आणि आध्यात्मिक विधींमध्येही महत्त्वाची मानली जाते. तांत्रिक विद्या आणि लक्ष्मीपूजेत तिचे विशेष स्थान सांगितले जाते. पूर्वी लोकांना वाटत असे की ती नकारात्मक ऊर्जा दूर करते आणि घरात सकारात्मकता आणते. त्यामुळे ती ताईत किंवा पूजेची वस्तू म्हणूनही ठेवली जात असे. मात्र आजच्या काळात तिच्या आध्यात्मिक वापरापेक्षा तिच्या औषधी गुणांकडे अधिक लक्ष दिले जात आहे.

हेही वाचा..

मशिदीत झालेल्या स्फोटात १० जणांचा मृत्यू

रायपूरमध्ये खासदार क्रीडा महोत्सवाचा भव्य समारोप

श्री महाकालेश्वरांच्या भस्म आरतीसाठी भक्तांचा महासागर

पुण्याहून दिल्लीपर्यंत एनसीसीची सायकल मोहीम रवाना

सध्या काळी हळद सहज दिसत नाही, कारण ती सहज उपलब्ध नाही आणि तिची लागवड होण्यास वेळ लागतो. आधुनिक औषधांच्या वाढत्या वापरामुळे लोक पारंपरिक औषधी वनस्पतींपासून दूर गेले आहेत. तरीही हळूहळू लोक पुन्हा तिचे महत्त्व समजून घेऊ लागले आहेत.