कब्ज म्हणजे पोट साफ न होणे ही एक सामान्य, पण गंभीर समस्या आहे, जी अनेकदा लोक दुर्लक्ष करतात. आधुनिक जीवनशैली, अनियमित आहार, फास्ट फूड, कमी पाणी पिणे आणि ताणामुळे ही समस्या झपाट्याने वाढत आहे. आकडेवारीनुसार, प्रत्येक ३ पैकी १ व्यक्ती काही ना काही प्रकारे कब्जीतून त्रस्त आहे. कब्ज तेव्हा होते जेव्हा आतड्यांची हालचाल मंदावते आणि मल उत्सर्जन नियमित किंवा सहज होत नाही. या स्थितीत मल जमा होतो, पोट पूर्णपणे साफ वाटत नाही आणि व्यक्तीस जडपण, पोटात जळजळ, वायू, डोकेदुखी व दिवसभर थकवा यासारख्या त्रासाची अनुभूती होऊ शकते.
जर हे दीर्घकाळ दुर्लक्षित केले गेले, तर त्याचे दुष्परिणाम संपूर्ण शरीरावर दिसू लागतात. सतत कब्ज राहिल्यास हे हृदयाचे रोग, डायबिटीज, थायरॉइड, मानसिक आजार आणि डिप्रेशनसारख्या समस्यांना कारणीभूत ठरू शकते. तसेच त्वचारोग जसे की मुरुमं, डाग, एलर्जी आणि सोरायसिस देखील कब्जाशी संबंधित असतात. महिलांमध्ये ही समस्या अधिक पाहायला मिळते कारण हार्मोनल बदल, गर्भधारणेच्या काळात, पाळी आणि मेनोपॉझदरम्यान आतड्यांची हालचाल प्रभावित होते. तसेच, दीर्घकाळ कब्ज राहिल्यास शरीरातील कॅल्शियम व मॅग्नेशियमचे शोषण कमी होते, ज्यामुळे हाडे कमकुवत होऊ शकतात.
हेही वाचा..
पीओकेमध्ये हिंसक आंदोलन; पाक सैन्याच्या गोळीबारात १२ ठार!
गोधऱ्यात ३५ बेकायदेशीर बांधकामांवर बुलडोझर
इलेक्ट्रॉनिक्स कंपोनंट मॅन्युफॅक्चरिंग योजनेला प्रचंड प्रतिसाद
‘आय लव्ह मोहम्मद’: बरेलीमध्ये हॉल सील केल्याने ६०० लग्नांचे नियोजन कोलमडले!
आधुनिक संशोधनानुसार, गट-ब्रेन एक्सिसमुळे कब्जाचा थेट परिणाम मानसिक आरोग्यावरही होतो, ज्यामुळे चिंता, चिडचिडेपणा आणि डिप्रेशन वाढू शकते. जेव्हा मल दीर्घकाळ आतड्यांमध्ये राहतो, तेव्हा त्यातील विषारी पदार्थ रक्तात परत प्रवेश करतात, ज्याला ऑटो-इंटॉक्सिकेशन म्हणतात. यामुळे संपूर्ण शरीराची कार्यक्षमता प्रभावित होते. जुन्या ग्रंथांनुसार, कब्जामुळे पोटात दाब आणि वायू निर्माण होतो, ज्यामुळे फुफ्फुसांचे विस्तारण्याचे सामर्थ्य कमी होते आणि श्वासोच्छ्वासाचा त्रास किंवा दमा वाढू शकतो. प्रमुख कारणांमध्ये फायबरची कमतरता, तळलेली व तेलकट पदार्थांचा जास्त सेवन, पाणी कमी पिणे, मानसिक ताण, झोपेची कमतरता, शारीरिक हालचाल कमी आणि काही औषधे जसे की आयरन सप्लिमेंट्स व वेदनाशामक गोळ्या यांचा समावेश होतो.
आयुर्वेदात कब्जाला वात दोषाची असंतुलित स्थिती मानले आहे. मोठ्या आतड्यांमध्ये वाताचे मुख्य स्थान आहे, आणि जेव्हा आतडे कोरडे होतात, तेव्हा मल कठीण होऊन अडकतो. यामुळे पुढे जाऊन अर्श (हिमोरॉइड्स), भगंदर, एनल फिशर आणि त्वचारोग होऊ शकतात. कब्जापासून सुटका मिळवण्यासाठी घरगुती व आयुर्वेदिक उपाय प्रभावी आहेत: सकाळी रिकाम्या पोटी गुळगुळीत पाण्यात लिंबू टाकून पिणे आतड्यांची साफसफाई करते. त्रिफळा चूर्ण रात्री गुळगुळीत पाण्यासह घेतल्यास पचनतंत्र सक्रिय होते. इसबगोलाची भूसी त्वरीत आराम देते. अंजीर व किशमिश नैसर्गिक फायबर व लॅक्सेटिव्ह म्हणून काम करतात. रात्री गरम दुधात तूप घालून पिणे आतड्यांना चिकटपणा देऊन कब्ज जडांवरून दूर करते. यासोबत सकाळी उठल्यावर गुळगुळीत पाणी पिणे, दिवसातून ८-१० ग्लास पाणी पिणे, फायबरयुक्त आहार घेणे व नियमित योगासने जसे की पवनमुक्तासन व वज्रासन करणे कब्जापासून कायमची सुटका मिळवण्यासाठी आवश्यक आहे.
