भारताचे पहिले मॅन्ग्रोव्ह-थीम आधारित शहरी जैवविविधता उद्यान असलेले गोराई मॅन्ग्रोव्ह पार्क लवकरच सर्वांसाठी खुले होणार आहे. दहिसर मॅन्ग्रोव्ह पार्कासाठी सुमारे ₹८० कोटींच्या प्रकल्पास गती – पियुष गोयल यांच्या हस्तक्षेपामुळे प्रकल्प अंमलबजावणीत वेग आला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्वाखाली आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या सहकार्याने, उत्तर मुंबईतील दोन महत्त्वाकांक्षी हरित प्रकल्प एक म्हणजे गोराई मॅन्ग्रोव्ह पार्क आणि दुसरा दहिसर मॅन्ग्रोव्ह पार्क उत्तर मुंबईच्या पर्यावरणीय ओळखीला नवे स्वरूप देण्यासाठी सज्ज आहेत. उत्तर मुंबईचे खासदार आणि केंद्रीय मंत्री पियुष गोयल यांच्या प्रयत्नांमुळे हे दोन प्रकल्प वेगाने पुढे जात आहेत. सुमारे ₹११० कोटींचा एकूण निधी असलेले हे उपक्रम केवळ पर्यावरण जतनासाठीच नव्हे तर उत्तर मुंबईतील रोजगार निर्मिती, पर्यावरण शिक्षण आणि पर्यटनवृद्धीसाठी महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहेत.
मे २०२४ मध्ये पियुष गोयल यांची उत्तर मुंबईचे खासदार म्हणून निवड झाल्यानंतर या प्रकल्पांना वेग आला. त्यांनी मुंबईतील विविध विभागांतील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसह नियमित आढावा बैठका घेतल्या असून नुकताच आढावा नोव्हेंबर २०२५ च्या पहिल्या आठवड्यात घेतला.
पियुष गोयल यांनी सांगितले, “पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या पर्यावरणपूरक विकासाच्या संकल्पनेने प्रेरित होऊन आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली उत्तर मुंबई पर्यटन, शिक्षण, पर्यावरण आणि विकास यांचा संतुलित आदर्श निर्माण करत आहे. या प्रकल्पांमुळे स्थानिक पातळीवर मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्मिती होणार आहे.
गोराई मॅन्ग्रोव्ह पार्क — भारतातील पहिले मॅन्ग्रोव्ह-थीम आधारित शहरी जैवविविधता उद्यान — आणि दहिसर मॅन्ग्रोव्ह पार्क हे प्रकल्प केवळ पर्यावरणपूरक पर्यटनाला चालना देत नाहीत, तर चक्रीवादळे व किनारी धूप यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींविरुद्ध शहराची संरक्षणभिंत अधिक मजबूत करतात.”
गोराई मॅन्ग्रोव्ह पार्क: भारतातील पहिले शहरी मॅन्ग्रोव्ह इकोलॉजिकल पार्क
महाराष्ट्र सरकारच्या मॅन्ग्रोव्ह सेलतर्फे विकसित होत असलेला हा प्रकल्प मुंबईच्या शांत समुद्रकिनारी गोराईत उभारला जात आहे.
प्रकल्पाची ठळक वैशिष्ट्ये:
प्रकल्पप्रकार: संरक्षणाधारित शहरी पर्यावरण-पर्यटन
खर्च: सुमारे ₹३० कोटी
स्थिती: अंतिम टप्प्यात — लवकरच सर्वांसाठी खुले
हे ही वाचा:
“वंदे मातरम हे शब्द म्हणजे मंत्र, ऊर्जा, स्वप्न आणि संकल्प”
पुढील वर्षी ट्रम्प भारत दौऱ्यावर? काय म्हणाले अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष?
नागालँड, आसाम, तामिळनाडूमध्ये ईडीची मोठी कारवाई
लाइफस्टाइल बदला, वजन आपोआप कमी होईल
मुख्य वैशिष्ट्ये:
८०० मीटर लांबीचा उंच लाकडी मार्ग — मॅन्ग्रोव्ह जंगलातून अत्यंत संवेदनशील अनुभव
G+2 मॅन्ग्रोव्ह इंटरप्रिटेशन सेंटर — डिजिटल प्रदर्शन, मॉडेल्स, इंटरॅक्टिव्ह डिस्प्ले
मुळ आणि छत्री निरीक्षण डेक, शैक्षणिक फलक, पर्यटक सुविधा
नैसर्गिक लँडस्केपिंग — शून्य वृक्षतोड
प्रशिक्षित कर्मचारी — संरक्षण व पर्यटन अनुभव वृद्धिंगत
दहिसर मॅन्ग्रोव्ह पार्क: मुंबईच्या इको-टुरिझममधील पुढची झेप
गोराई प्रकल्पाच्या यशानंतर दहिसर मॅन्ग्रोव्ह पार्क प्रकल्प हा पुढील मोठा टप्पा आहे. येथे एकाच वेळी विस्तीर्ण मॅन्ग्रोव्ह पट्टा आणि नागरी विकासाचा अनुभव मिळेल.
प्रकल्प तपशील:
स्थान: CTS No. 3129-3138, दहिसर (आरक्षित जंगलक्षेत्र)
क्षेत्रफळ: ~30 हेक्टर
खर्च: सुमारे ₹80 कोटी
स्थिती:
करारदार नेमणूक — ८ एप्रिल २०२५
काम सुरू — वेळापत्रकानुसार २४ महिने
मुख्य वैशिष्ट्ये:
मान्यताप्राप्त इको-टुरिझम प्रकल्प
माहितीदार पाथवे व शैक्षणिक डिस्प्ले
नेचर इंटरप्रिटेशन सेंटर
कार्यशाळा हॉल, परिषदगृह, स्मृतिचिन्ह केंद्र
वॉकओव्हर मॅन्ग्रोव्ह अनुभव
व्हर्च्युअल अक्वेरियम — आधुनिक इंटरॅक्टिव्ह केंद्र
४०० मीटर मॅन्ग्रोव्ह ट्रेल — वेधशाळा व फिशिंग पॉइंट्ससह
क्रॅब पाँड व सेल्फी पॉइंट्स
फ्लोटिंग जेटी व कायकिंग ट्रेल — दुसऱ्या टप्प्यात गोराई-दहिसर जोडणी
शून्य मॅन्ग्रोव्ह तोड
मॅन्ग्रोव्ह पार्क्सचे पर्यावरणीय महत्त्व
किनारी शहरांचे ऑक्सिजन बँक्स
जमिनीवरील वनेपेक्षा ४-५ पट अधिक कार्बन शोषण
ब्लू कार्बन इकॉनॉमी — दीर्घकालीन कार्बन संचय
प्रदूषण नियंत्रण, धूळ-मीठ फिल्टरिंग
उष्णता बेट परिणाम कमी — परिसरात थंडावा, स्वच्छ हवा
“उत्तर मुंबई ते उत्तम मुंबई” — हरित परिवर्तनाचे प्रतीक
हे दोन्ही प्रकल्प पंतप्रधानांच्या पर्यावरणपूरक शहरी विकासाच्या संकल्पनेला मूर्त रूप देतात. पियुष गोयल यांच्या नेतृत्वाखाली उत्तर मुंबई केवळ शहरी प्रगतीचे प्रतीक नसून जागतिक पातळीवर सस्टेनेबल शहर विकासाचा आदर्श ठरत आहे.
मॅन्ग्रोव्ह पार्क्समुळे नागरिकांना निसर्गाशी जवळीक साधता येईल, विद्यार्थ्यांसाठी पर्यावरण शिक्षण घेता येईल, पर्यटन व रोजगारवाढ होईल. तसेच जैवविविधतेचे शाश्वत जतन होऊ शकेल.