नुकतेच आपल्या सेनांनी ‘ऑपरेशन सिंदूर’ पार पाडले. हे ऑपरेशन हे जिवंत उदाहरण आहे की जेव्हा आपली सेना एकत्रितपणे काम करते तेव्हा त्यांच्या सामूहिक शक्तीत किती मोठी वाढ होते. असे प्रतिपादन संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी सोमवारी दिल्लीतील कार्यक्रमात केले. त्यांनी सांगितले की ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान भारताने आपल्या एअर डिफेन्समध्ये अप्रतिम संयुक्तता दाखवली, जी निर्णायक ठरली. भारतीय वायुदलाच्या इंटिग्रेटेड एअर कमांड अँड कंट्रोल सिस्टम ला थलसेनेच्या आकाशतीर आणि नौसेनेच्या त्रिगुण प्रणालींसोबत सहजपणे एकत्रित करण्यात आले. यामुळे संयुक्त व रिअल टाइमची ऑपरेशनल चित्र मिळाली, ज्यामुळे कमांडर्सना योग्य वेळी अचूक निर्णय घेणे शक्य झाले.
संरक्षण मंत्री वायुदल आयोजित त्रि-सेवा संगोष्ठीला संबोधित करत होते. त्यांनी संयुक्तता, समन्वय आणि भविष्याभिमुख सज्ज सशस्त्र सेना या विषयावर विचार मांडले. त्यांनी स्पष्ट केले की इंटिग्रेटेड एअर कमांड अँड कंट्रोल सिस्टम, आकाशतीर व त्रिगुण यांच्या एकत्रित कार्यामुळे कमांड अँड कंट्रोल नवीन पातळीवर पोहोचले. त्यामुळे केवळ परिस्थितीविषयी माहिती वाढली नाही, तर प्रत्येक लष्करी कारवाई अचूक व प्रभावी ठरली. राजनाथ सिंह म्हणाले, “ही खरी सामूहिकता आहे, जिथे तिन्ही सेना एकत्रित येऊन एकतेने व स्पष्टतेने निर्णायक परिणाम घडवतात.”
हेही वाचा..
भारतीय ऑफिस स्पेस मार्केटमध्ये तेजी कायम
चिराग पासवान यांनी प्रशांत किशोर यांची केली केजरीवाल यांच्याशी तुलना
पाकिस्तानच्या क्वेटामध्ये बॉम्बस्फोट; फ्रंटियर कॉर्प्स मुख्यालयाजवळ गोळीबार
उत्तराखंड ग्रामीण बँकेचे माजी व्यवस्थापक दोषी
ते पुढे म्हणाले की आजकाल आपल्या समोर सायबर हल्ले आणि माहिती युद्धाचा धोका आहे. जर आपल्या सेनांच्या सायबर सुरक्षा प्रणाली वेगवेगळ्या मानकांवर चालतील तर त्यांच्यात अंतर निर्माण होईल आणि विरोधक किंवा हॅकर्स त्याचा गैरफायदा घेऊ शकतात. म्हणूनच सायबर व माहिती युद्धाच्या मानकांचेही एकत्रीकरण आवश्यक आहे. संरक्षण मंत्र्यांनी नमूद केले की आत्तापर्यंत सैन्यदलांत वेळोवेळी जमा झालेले मूल्य व अनुभव बहुतेक वेळा एका सेवेतच मर्यादित राहिले. थलसेनेने काही शिकलं तर ते थलसेनेतच, नौसेनेने काही आत्मसात केलं तर ते नौसेनेतच, आणि वायुदलाचे ज्ञानही वायुदलापुरतेच मर्यादित राहिले.
२१व्या शतकात सुरक्षेचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. धोके अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहेत. आज भूमी, जल, वायू, अंतराळ आणि सायबर क्षेत्र एकमेकांशी जोडलेले आहेत. अशा परिस्थितीत कोणतीही सेवा (आर्मी, नेव्ही, एअरफोर्स) स्वतःपुरती वेगळी राहून सर्व आव्हानांचा सामना करू शकत नाही. जरी प्रत्येक सेनेत स्वतंत्रपणे आव्हानांना सामोरे जाण्याची क्षमता असली तरी आजच्या काळात सर्वोत्तम पर्याय म्हणजे संयुक्तपणे आव्हानांना तोंड देणे. ते म्हणाले की आता सहक्रियता आणि सामूहिकता हे केवळ अपेक्षित ध्येय नाही, तर कार्यप्रणालीची अपरिहार्यता बनली आहे. निरीक्षण आणि सुरक्षा मानके वेगवेगळी राहिली तर संकट काळात गोंधळ निर्माण होईल आणि निर्णय घेण्याची गती मंदावेल. छोट्या तांत्रिक चुका देखील मोठा परिणाम करू शकतात. पण मानके एकसमान व सर्व सेवांनी स्वीकारलेली असतील तर समन्वय सुरळीत होईल आणि सैनिकांचा आत्मविश्वास वाढेल.
राजनाथ सिंह यांनी स्पष्ट केले की मानकीकरणाचा अर्थ आर्मी, नेव्ही आणि एअरफोर्सची वैशिष्ट्ये संपतील असा नाही. प्रत्येक सेनेची स्वतःची ताकद, वैशिष्ट्ये आणि कार्यपद्धती आहे. परिस्थिती व आव्हाने वेगवेगळी आहेत. त्यामुळे एकाच प्रक्रियेचा अंधानुकरण करून वापर करता येणार नाही. मात्र उद्दिष्ट हे असावे की एक सामायिक पाया तयार करावा, जो सहक्रियता व पारस्परिक विश्वास मजबूत करेल. याच दृष्टीने सी-आय-सी-जी फेज-३ च्या प्रस्तावावर संरक्षण मंत्रालयाच्या उच्चस्तरीय बैठकीत संरक्षण मंत्र्यांनी निर्देश दिले की एक भारतव्यापी एकात्मिक त्रि-सेवा सूची व्यवस्थापन प्रणाली विकसित करावी. यासाठी त्रि-सेवा लॉजिस्टिक अॅप्लिकेशनवर काम सुरू झाले आहे, ज्यामुळे तिन्ही सेवांच्या नेटवर्क व डेटाबेसद्वारे त्यांची सूची दृश्यमान होईल आणि सामग्रीचा परस्पर विनिमय शक्य होईल. शेवटी संरक्षण मंत्र्यांनी आवाहन केले की आपल्याला जुन्या विभाजनातून बाहेर पडून सामूहिकतेच्या दिशेने वाटचाल करावी लागेल. जेव्हा तिन्ही सेना एकाच स्वरात, एकाच लयीत व एकाच तालात कार्य करतील तेव्हाच आपण प्रत्येक मोर्चावर विरोधकांना सक्षम उत्तर देऊ आणि राष्ट्राला नवीन उंचीवर पोहोचवू.
