कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आता केवळ तंत्रज्ञान क्षेत्रापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. जगभरातील पोलीस दलांमध्येही तिचा वापर झपाट्याने वाढत असून, गुन्हे उघडकीस आणणे, पुराव्यांचे विश्लेषण करणे आणि प्रशासकीय कामांचा बोजा कमी करणे यासाठी AI महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, AI च्या वापरामुळे पोलिसांचा दरवर्षी सुमारे ६० लाख तासांचा वेळ वाचू शकतो.
AI-आधारित प्रणालींच्या मदतीने सीसीटीव्ही फुटेजचे विश्लेषण, डिजिटल पुराव्यांचे संक्षिप्त सारांश तयार करणे, संशयास्पद हालचाली ओळखणे, डीपफेक सामग्री शोधणे आणि ऑनलाइन गुन्ह्यांचा मागोवा घेणे यांसारखी कामे काही मिनिटांत पूर्ण होत आहेत. पूर्वी या प्रक्रियांसाठी अनेक तास किंवा दिवस लागत असत.
ब्रिटनमध्ये सुरू करण्यात आलेल्या PoliceAI उपक्रमांतर्गत २०२८ पर्यंत पोलीस दलाचा सुमारे ६० लाख तासांचा वेळ वाचवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. हा वेळ वाचल्यास प्रत्यक्षात सुमारे ३,००० अतिरिक्त पोलीस कर्मचाऱ्यांच्या कामाइतकी क्षमता उपलब्ध होऊ शकते, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
AI च्या मदतीने तपास प्रक्रियेतही मोठी सुधारणा होत आहे. एका अपहरण प्रकरणात हजारो तासांचे सीसीटीव्ही फुटेज AI ने अवघ्या काही तासांत तपासून संशयितांचा माग काढण्यास मदत केली. तसेच डिजिटल पुराव्यांचे भाषांतर, दस्तऐवजांचे वर्गीकरण आणि महत्त्वाच्या माहितीची निवडही AI द्वारे वेगाने केली जात आहे. भारतातही पोलीस यंत्रणांमध्ये AI चा वापर वाढत आहे. महाराष्ट्र पोलिसांनी MARVEL नावाचा AI-आधारित प्रकल्प सुरू केला असून, त्याद्वारे गुन्हे तपास, विश्लेषण आणि प्रतिबंधात्मक कारवाई अधिक प्रभावी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
याशिवाय, महाराष्ट्रातील जालना पोलिसांनी AI-आधारित गुन्हेगारी डेटाबेस विकसित केला आहे. या प्रणालीमुळे एफआयआर, आरोपपत्रे आणि गुन्हेगारांची माहिती काही सेकंदांत उपलब्ध होत असून तपासाचा वेग आणि अचूकता वाढली आहे. नागपूरमध्येही AI आणि व्हॉइस-टू-टेक्स्ट तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने तक्रार नोंदविण्याचा कालावधी ३० ते ६० मिनिटांवरून अवघ्या २ ते ४ मिनिटांपर्यंत कमी करण्यात आला आहे.
हे ही वाचा:
हॉर्मुझ सामुद्रधुनी जवळील १८ हजार भारतीय खलाशांना हाय अलर्ट
होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करण्यास इराणची तयारी
केईएम रुग्णालय करणार डॉ. सेजल पवारची चौकशी, केले होते आक्षेपार्ह वक्तव्य
NEET च्या उमेदवारांना मिळणार अतिरिक्त १५ मिनिटे
तथापि, AI चा वाढता वापर गोपनीयता, देखरेख आणि संभाव्य तांत्रिक त्रुटींविषयी चिंता निर्माण करत आहे. त्यामुळे तज्ज्ञांच्या मते AI ही मानवी तपास अधिकाऱ्यांची जागा घेणारी प्रणाली नसून, त्यांना सहाय्य करणारे प्रभावी साधन म्हणूनच वापरली जाणे आवश्यक आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने पोलिसिंग अधिक वेगवान, अचूक आणि डेटा-आधारित होत असले तरी त्यासोबत पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि मानवी देखरेख कायम राखणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.