भोजशाळा वादात, मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या इंदूर खंडपीठाने दोन्ही पक्षांना भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) अहवालावर दोन आठवड्यांच्या आत आक्षेप नोंदवण्याचे निर्देश दिले आहेत. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाने ९८ दिवसांच्या सर्वेक्षणानंतर तयार केलेला १० खंडांमध्ये २०८९ पानांचा अहवाल सादर केला आहे. अहवालात अनेक पुरातत्वीय आणि धार्मिक पुरावे नमूद केले आहेत.
सर्वेक्षण अहवालात असे दिसून आले आहे की भगवान शिव, विष्णू, वासुकी नाग आणि गणेश यांच्यासह अनेक प्राचीन मूर्ती आणि कलाकृती परिसरात सापडल्या आहेत, ज्यांवर रासायनिक प्रक्रिया करून वैज्ञानिक पुरावे म्हणून सादर केले गेले आहेत. शिवाय, कमल मौला मशिदीच्या बांधकामात भोजशाळेतील प्राचीन अवशेषांचा वापर केल्याचे पुरावेही सर्वेक्षणात आढळले. एनडीटीव्हीने यासंबंधीचे वृत्त दिले आहे.
अहवालानुसार, भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाला भगवान शिव आणि ‘वासुकी नाग’ (सात फणी असलेला नाग) यांच्या पौराणिक शिल्पांसह असंख्य पुरातत्वीय अवशेष सापडले आहेत. सर्वेक्षणादरम्यान १,७०० हून अधिक कलाकृती सापडल्या आहेत, ज्यात असंख्य शिल्पे, संरचना, खांब, भिंती आणि भित्तीचित्रे यांचा समावेश आहे. उत्खनन, अभिलेखागार अभ्यास आणि शिलालेखांच्या तपासणीतून संस्कृत, देवनागरी आणि नागरी लिपींमध्ये मोठ्या प्रमाणात शिलालेख, खांबांवर कोरलेले श्लोक, देव-देवतांच्या मूर्तींचे अवशेष, मंदिर स्थापत्यकलेचे काही भाग आणि संकुलात आणि आजूबाजूला स्थापत्य साहित्य सापडल्याचे उघड झाले आहे. अनेक शिलालेख ११ व्या-१२ व्या शतकातील आहेत, जे परमार काळातील आहेत. काही शिलालेखांमध्ये संस्कृत श्लोक आणि देवी सरस्वतीची स्तुती आहे.
संकुलातील खांब, तुळई आणि पायाच्या दगडांवर फुलांचे आकृतिबंध, कलात्मक कोरीवकाम, कीर्तिमुख, कमळाचे आकृतिबंध आणि देवतांच्या शिल्पांचे अवशेष आहेत. काही खांबांवर मानवी आकृत्यांचे अवशेष, नृत्य मुद्रा आणि पौराणिक प्रतीके देखील सापडली आहेत. अहवालात असे म्हटले आहे की पायथ्याशी, भिंतीच्या रेषा, खांबांचे पाया आणि दगडी फरशीचे अवशेष सापडले आहेत, ज्यांचे अभिमुखता आणि संरचना पारंपारिक मंदिर स्थापत्य योजनांशी जुळते. काही ठिकाणी यज्ञ खड्ड्यांसारखी संरचनात्मक वैशिष्ट्ये देखील आढळून आली.
हे ही वाचा:
भारतावर २६/११ सारखा हल्ला करू! पहलगाम हल्ल्याच्या सूत्रधाराने अल्लाहच्या नावाने घेतली शपथ
२०२८ पर्यंत भारताला मिळणार पहिले स्वदेशी मरीन इंजिन!
पवन हंस हेलिकॉप्टरचे अंदमानच्या समुद्रात क्रॅश-लँडिंग
मुंबई हल्ल्याचा सूत्रधार दहशतवादी तहव्वूर राणाचे कॅनडीयन नागरिकत्व होणार रद्द
या संकुलात पर्शियन आणि अरबी शिलालेख देखील नोंदवले गेले आहेत, जे नंतरच्या काळात मशीद किंवा दर्गा म्हणून वापरल्याचे दर्शवितात. कमाल मौलाशी संबंधित शिलालेख आणि शिलालेखांमध्ये सूफी परंपरेचे संदर्भ आढळतात. एएसआयने असे नोंदवले आहे की सध्याच्या रचनेत कमानी, मिहराब कमानी आणि काही पर्शियन शिलालेखांसह इस्लामिक वास्तुकलेचे घटक देखील जतन केले आहेत.
