दरवर्षी ऑगस्ट महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात ‘जागतिक स्तनपान सप्ताह’ साजरा केला जातो. यामागचा उद्देश म्हणजे नवमातांना आणि समाजाला स्तनपानाचे महत्त्व पटवून देणे. जन्मानंतरच्या पहिल्या सहा महिन्यांपर्यंत केवळ आईचे दूध हेच बाळासाठी संपूर्ण पोषण आहे. हे दूध बाळाला आजारांपासून वाचवते आणि त्याच्या शारीरिक व मानसिक विकासाला चालना देते.
मात्र, आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत, विशेषतः काम करणाऱ्या महिलांसाठी स्तनपान टिकवणे मोठं आव्हान बनले आहे. याशिवाय आहाराचे महत्त्व समजून न घेतल्यामुळे अनेक मातांना दूध कमी होण्याचा अनुभव येतो. आयुर्वेद आणि आधुनिक विज्ञानानुसार काही नैसर्गिक खाद्यपदार्थ स्तनपान करणाऱ्या मातांसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरतात.
हेही वाचा..
मिठी नदी सफाई घोटाळ्यात ईडीची कारवाई
मुंब्रातील मशिदी-मदरशांवर ५०० भोंगे बेकायदेशीर!
शेतकरी आणि लघुउद्योगांचे कल्याण यालाच ‘सर्वोच्च प्राधान्य’
नागपूरची ‘लुटेरी दुल्हन’, ८ पुरुषांशी लग्न करून लाखो रुपये उकळले!
🔸 मेथी दाणे
भाभा अणुसंशोधन केंद्र (BARC) नुसार, मेथीमध्ये कोलेस्ट्रॉल कमी करणारे, जंतुनाशक, मधुमेह नियंत्रण करणारे, यकृतासाठी फायदेशीर व कर्करोग विरोधी गुणधर्म असतात. यामध्ये असलेले फायटोएस्ट्रोजेन हार्मोन्सचे संतुलन राखतात, ज्यामुळे दूध वाढण्यास मदत होते. सेवन कसे करावे: रात्री भिजवून सकाळी कोमट पाण्यासोबत घ्यावे, किंवा चहा बनवून पिणे लाभदायक.
🔸 ड्रायफ्रूट्स
बदाम, अक्रोड, काजू, पिस्ता हे हेल्दी फॅट्सचे स्रोत आहेत. हे हार्मोन संतुलनात ठेवून दूध निर्मितीस चालना देतात. सेवन कसे करावे: एक ते दोन वेळा नाश्त्यात किंवा स्नॅक्स म्हणून घ्यावेत.
🔸 हिरव्या पालेभाज्या
पालक, मेथी, सरसो, लौकी (दुधी), तोरी (घोसाळी) या भाज्या आयरन, कॅल्शियम, फायबर आणि आवश्यक जीवनसत्त्वांनी समृद्ध असतात. सेवन कसे करावे: रोजच्या जेवणात भाजी व डाळींसोबत घेणे योग्य.
🔸 सौंफ (बडीशेप)
सौंफ हे पाचन सुधारण्यास आणि हार्मोनल संतुलन राखण्यासाठी उपयुक्त आहे. सेवन कसे करावे: सौंफ टाकून पाणी उकळावे किंवा सौंफ चहा पिणे फायदेशीर.
🔸 जीरं
प्रसवोत्तर थकवा कमी करतं आणि दूध वाढवण्यात मदत करतं. सेवन कसे करावे: जीरं टाकून उकळलेलं पाणी दिवसातून दोनदा पिणं फायदेशीर.
🔸 शतावरी
स्त्रियांच्या प्रजनन आरोग्यासाठी महत्त्वाची आयुर्वेदिक औषधी. सेवन कसे करावे: पावडर किंवा गोळ्यांच्या स्वरूपात, डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार.
🔸 तिळाचे सेवन
कॅल्शियम आणि आवश्यक पोषकतत्त्वांनी युक्त तिळाचे लाडू किंवा भाज्यांना तिळाचे फोडणी देऊन खाल्ले तर हार्मोनल संतुलन राखून दूध वाढवण्यास मदत होते.
🔸 अलसीचे बी
ओमेगा-३ फॅटी अॅसिडचा उत्तम स्रोत. आईचे आरोग्य सुधारते आणि दूधातही वाढ होते. सेवन कसे करावे: भाजून, माउथ फ्रेशनरप्रमाणे थोडेथोडे करून खावे.
🔹 निष्कर्ष
नवमातांनी वरील नैसर्गिक पदार्थांचे समावेश आपल्या आहारात करून, स्तनपान अधिक परिणामकारक आणि पोषक बनवू शकतात. गरज असल्यास आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा सल्ला घेणे उचित ठरेल.