भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात एक ऐतिहासिक आणि रणनीतिक टप्पा गाठण्यात आला आहे. महाराष्ट्रातील खासगी संरक्षण कंपनी निबे लिमिटेडने ओडिशातील चांदीपूर येथील इंटिग्रेटेड टेस्ट रेंज (ITR) मध्ये ‘सूर्यास्त्र’ (PULS) मल्टीपल लॉन्च रॉकेट सिस्टम (MLRS) ची यशस्वी चाचणी केली आहे. या लाईव्ह-फायर चाचणीदरम्यान सूर्यास्त्र प्रणालीने केवळ १.५ ते २ मीटरचा ‘सर्क्युलर एरर प्रोबेबल’ (CEP) साध्य करून जगाचे लक्ष वेधले. अचूकतेची ही पातळी या स्वदेशी रॉकेट आर्टिलरी प्रणालीला जगातील अत्यंत अचूक आणि विनाशकारी संरक्षण प्रणालींच्या अग्रस्थानी नेऊन ठेवते. ही ऐतिहासिक कामगिरी भारताच्या अत्याधुनिक आणि लांब पल्ल्याच्या रॉकेट प्रणालींच्या स्वदेशीकरणातील वाढती ताकद अधोरेखित करते.
इस्रायली तंत्रज्ञान आणि ‘मेक इन इंडिया’चा संग
‘सूर्यास्त्र’ रॉकेट प्रणाली भारत सरकारच्या मेक इन इंडिया आणि आत्मनिर्भर भारत उपक्रमांतर्गत विकसित करण्यात आली आहे. याची निर्मिती निबे लिमिटेडने इस्रायलमधील अग्रगण्य संरक्षण कंपनी एल्बिट सिस्टिम्स यांच्या तांत्रिक सहकार्याने केली आहे. ही प्रणाली इस्रायलच्या प्रसिद्ध PULS (Precision and Universal Launching System) आर्किटेक्चरवर आधारित असून भारतीय लष्कराच्या गरजेनुसार त्यात बदल करण्यात आले आहेत. हा करार भारतीय सेनेच्या तोफखाना क्षमतेसाठी महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे.
सूर्यास्त्र प्रणालीची वैशिष्ट्ये
‘सूर्यास्त्र’ प्लॅटफॉर्म अशा पद्धतीने डिझाइन करण्यात आला आहे की तो कमी अंतरापासून ते अतिदूर अंतरावरील शत्रूच्या महत्त्वाच्या लक्ष्यांवर अचूक हल्ला करू शकतो. याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे ‘मॉड्युलर आणि युनिव्हर्सल डिझाइन’, ज्यामुळे एकाच लॉन्चरमधून विविध प्रकारची युद्धसामग्री डागता येते.
याची मारक क्षमता पुढीलप्रमाणे :
- Accular 122mm रॉकेट: ३५ किलोमीटरपर्यंत मारा
- Accular 160mm रॉकेट: ४० किलोमीटरपर्यंत मारा
- EXTRA रॉकेट: १५० किलोमीटरपर्यंत अचूक प्रहार
- Predator Hawk: तब्बल ३०० किलोमीटर अंतरावरील लक्ष्याचा नाश करण्यास सक्षम
ही प्रणाली केवळ रॉकेटपुरती मर्यादित नाही. ती ‘SkyStriker’ लॉइटरिंग म्युनिशन्स अर्थात आत्मघाती ड्रोनही तैनात करू शकते. त्यामुळे मानवविरहित हवाई हल्ल्यांसाठीही ही प्रणाली अत्यंत घातक मानली जाते. चांदीपूरमध्ये झालेली चाचणी या प्रणालीची अचूकता आणि विश्वासार्हता सिद्ध करणारी ठरली. १.५ ते २ मीटर CEP म्हणजे रॉकेट जवळपास निश्चित लक्ष्यावरच आदळेल, इतकी अचूकता या प्रणालीमध्ये आहे.
‘पिनाका’पेक्षा कशी वेगळी?
भारतीय लष्कराच्या विद्यमान आणि विश्वासार्ह पिनाका प्रणालीची रेंज सुमारे ३७.५ किलोमीटर आहे आणि ती मोठ्या क्षेत्रावर मारा करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे. मात्र ‘सूर्यास्त्र’ची लांब पल्ल्याची क्षमता आणि अत्यंत अचूक मारा भारताला रणनीतिक युद्धामध्ये मोठी आघाडी देऊ शकतो.
तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि निर्यात संधी
निबे लिमिटेड आणि एल्बिट सिस्टिम्स यांच्यातील करारामध्ये तंत्रज्ञान हस्तांतरणाचा समावेश आहे. त्यामुळे निबे लिमिटेड आता भारतातच या प्रणालीचे असेंब्ली, एकत्रीकरण आणि मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करू शकते. यामुळे भारताचा संरक्षण औद्योगिक पाया अधिक मजबूत होत असून जागतिक बाजारपेठेतही भारतीय कंपन्यांची ताकद वाढत आहे. सूर्यास्त्र लॉन्चर्ससाठी निबे लिमिटेडला काही आंतरराष्ट्रीय निर्यात ऑर्डर्सही मिळाल्या आहेत.
‘शूट अँड स्कूट’ क्षमता
ही प्रणाली सर्व प्रकारच्या भूभागावर धावू शकणाऱ्या Tatra T815 6×6 ट्रक चेसिसवर बसवता येते. त्यामुळे युद्धभूमीवर ती जलद हालचाल करू शकते. यामध्ये अत्याधुनिक नेव्हिगेशन, कमांड आणि कंट्रोल सिस्टिम असून एका मिनिटापेक्षा कमी वेळेत फायरिंग मिशन पूर्ण करता येते. ‘शूट अँड स्कूट’ क्षमतेमुळे हल्ल्यानंतर लगेच स्थान बदलून शत्रूच्या प्रत्युत्तरात्मक कारवाईपासून बचाव करता येतो.
भारतीय लष्करासाठी रणनीतिक संदेश
चांदीपूरमधील ही यशस्वी चाचणी केवळ तांत्रिक कामगिरी नसून भारताच्या शत्रूंना दिलेला एक स्पष्ट रणनीतिक संदेश मानला जात आहे. भारतीय लष्कर पारंपरिक आणि अपारंपरिक दोन्ही प्रकारच्या युद्धासाठी सज्ज असल्याचे यातून दिसून येते. भारतीय लष्कराने आधीच या प्रणालीसाठी आपत्कालीन खरेदी करार केला आहे. अचूकता, विस्तारित रेंज आणि बहुउपयोगी क्षमतेमुळे ‘सूर्यास्त्र’ MLRS भविष्यात भारतीय तोफखान्याचा महत्त्वाचा आधारस्तंभ ठरणार असल्याचे मानले जात आहे.