पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नुकताच पाच देशांचा दौरा केला. यावेळी ते नॉर्वेमध्ये देखील गेले होते. दरम्यान पंतप्रधान मोदींनी नॉर्वेच्या सर्वोच्च नेतृत्वाला भेटवस्तू दिल्या. या भेटवस्तूंमधून भारत- नॉर्वे मैत्रीपूर्ण संबंधांची सुंदर झलक पाहायला मिळाली. नॉर्वेचे पंतप्रधान, राजा- राणी आणि क्राउन प्रिन्स यांना देण्यात आलेल्या या भेटवस्तूंमध्ये भारताची समृद्ध कला, पारंपरिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक वारसा अधोरेखित झाला. नॉर्वेच्या दौऱ्यात पंतप्रधान मोदी यांनी नॉर्वेच्या पंतप्रधानांना ‘प्रेस्ड ऑर्किड पेंटिंग’ आणि ‘ऑर्किड पेपरवेट’ भेट दिले.
ऑर्किड पेपरवेट ही सुंदर कलाकृती सिक्कीमच्या दऱ्यांमध्ये आढळणाऱ्या खऱ्या प्रेस्ड ऑर्किड्स आणि फर्नपासून तयार करण्यात आली आहे. पूर्व हिमालयातील अद्भुत जैवविविधतेचे हे आकर्षक प्रतीक मानले जाते. प्रत्येक फूल आणि फर्न स्थानिक कारागिरांनी अत्यंत काळजीपूर्वक निवडून जतन केले आहे, जेणेकरून सिक्कीमच्या हिमालयीन निसर्गसौंदर्याची आठवण कायम राहावी. भारताच्या राज्यातून आलेली ही कला पर्यावरण संरक्षण, संतुलित जीवनशैली आणि पारंपरिक हस्तकलेप्रती असलेला आदर दर्शवते.
पंतप्रधान मोदी नॉर्वेच्या राजांसाठी खास ‘बारकाईने नक्षीकाम केलेले सेलबोट मॉडेल’ घेऊन गेले होते. चांदीपासून तयार केलेले हे सेलबोट ‘तारकशी’ कलेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. ओडिशातील कटक शहरातील ५०० वर्षे जुनी प्रसिद्ध सिल्व्हर फिलिग्री कला म्हणजेच तारकशी. याच कलेमुळे कटकला ‘सिल्व्हर सिटी’ म्हणूनही ओळखले जाते. या कलेमध्ये अतिशय बारीक चांदीच्या तारांना वळवून आणि जोडून सुंदर नक्षीकाम केले जाते, ज्यातून कारागिरांचे अद्वितीय कौशल्य दिसून येते. हाताने तयार केलेली ही नौका ओडिशाच्या समृद्ध सागरी वारशाची आठवण करून देते. तसेच समुद्रमार्गे दूरदेशी प्रवास करणाऱ्या प्राचीन भारतीय व्यापाऱ्यांचे प्रतीक म्हणूनही ती पाहिली जाते. विशेष म्हणजे, राजा हेराल्ड पंचम यांचे संपूर्ण आयुष्य नौकानयनाशी जोडलेले राहिले असून त्यांनी ऑलिम्पिक स्पर्धांमध्येही नॉर्वेचे प्रतिनिधित्व केले आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी नॉर्वेच्या राणीला ‘पाम लीफ पट्टचित्र’ ही खास भेट दिली. स्थानिक भाषेत ‘ताळा पट्टचित्र’ म्हणून ओळखली जाणारी ही कला ओडिशातील सर्वात प्राचीन आणि बारकाईने साकारली जाणारी कला परंपरांपैकी एक आहे. कापडावरील चित्रांपेक्षा वेगळी असलेल्या या कलेमध्ये विशेष पद्धतीने तयार केलेल्या ताडपत्रांवर अतिशय सूक्ष्म चित्रे कोरली जातात. अनेकदा ही पाने धाग्यांनी जोडून घडी घालता येतील अशा पट्ट्यांच्या स्वरूपात तयार केली जातात. कथा, लेखन आणि पारंपरिक चित्रकलेचा सुंदर संगम या कलेत दिसून येतो. नैसर्गिक पोत आणि सूक्ष्म कलाकुसर पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या परंपरा आणि कारागिरांच्या सर्जनशीलतेचे दर्शन घडवतात.
हे ही वाचा
टागोरांचे पुस्तक ते लोकटक टी; स्वीडनच्या पंतप्रधानांना मोदींनी काय दिल्या भेटवस्तू?
पंतप्रधान मोदींकडून मेलोनींना ‘शिरुई लिली सिल्क स्टोल’ची भेट
महेश्वरी सिल्क ते मेघालयातील अननस; पंतप्रधान मोदींकडून युएई नेतृत्वाला खास भेट
रहमान गल्ली आता राम गल्ली; लाहोरमधील रस्त्यांची नावे का बदलली जात आहेत?
पंतप्रधान मोदी यांनी नॉर्वेच्या क्राउन प्रिन्सला ‘सूर्य आणि चंद्र’ या संकल्पनेवरील कलमकारी पेंटिंग भेट दिले. कलमकारी ही भारतातील प्राचीन कला असून त्यामध्ये हाताने चित्रकला किंवा ब्लॉक प्रिंटिंग केली जाते. नैसर्गिक रंग आणि बारकाईने केलेल्या रचनांद्वारे कथा आणि पारंपरिक प्रतिमा साकारल्या जातात. या कलेची सुरुवात आंध्र प्रदेशात झाली असून कालांतराने तिच्या दोन प्रमुख शैली विकसित झाल्या — श्रीकालहस्ती शैली आणि मच्छलीपट्टणम शैली. श्रीकालहस्ती शैलीमध्ये बांबूच्या कलमाने हाताने चित्रे काढली जातात, तर मच्छलीपट्टणम शैलीमध्ये हाताने कोरलेल्या लाकडी ब्लॉक्सचा वापर केला जातो.