रहमान गल्ली आता राम गल्ली; लाहोरमधील रस्त्यांची नावे का बदलली जात आहेत?

फाळणीनंतर सुमारे ८० वर्षांनी, पाकिस्तानच्या लाहोरमधील रस्ते आपली इस्लामी ओळख झटकून पुन्हा आपली जुनी हिंदू, शीख, जैन आणि वसाहतकालीन नावे धारण करत आहेत. यामुळे जगभरात चर्चांना उधाण आले आहे. इस्लामपुराच्या अधिकृत फलकांवर ‘कृष्ण नगर’ असे लिहिले आहे, बाबरी मशीद चौकाचे नाव पुन्हा ‘जैन मंदिर चौक’ झाले आहे आणि रहमान गल्लीला पुन्हा ‘राम गल्ली’ म्हटले जात आहे. गेल्या दोन महिन्यांत, किमान नऊ ठिकाणांची नावे आधीच बदलण्यात आली आहेत आणि इतर अनेक ठिकाणे त्यांच्या जुन्या वैभवात परत जाण्यास तयार आहेत.

नावे बदलली जात असलेल्या परिसरांच्या नावांची यादी

• सुन्नत नगर- संत नगर
• मौलाना जफर अली खान चौक- लक्ष्मी चौक
• मुस्तफाबाद- धरमपुरा
• सर आगा खान चौक- डेव्हिस रोड
• अल्लामा इक्बाल रोड- जेल रोड
• फातिमा जिन्ना रोड- क्वीन्स रोड
• बाग-ए-जिन्ना- लॉरेन्स गार्डन्स
• इस्लामपुरा- कृष्ण नगर
• हमीद निझामी रोड- टेम्पल स्ट्रीट
• निश्तर रोड- ब्रँड्रेथ रोड
• रहमान गली- राम गल्ली
• बाबरी मशीद चौक- जैन मंदिर रोड
• गाझियाबाद- कुम्हारपुरा
• जिलानी रोड- आउटफॉल रोड
• शाहराह-ए-अब्दुल हमीद बिन बदीस- एम्प्रेस रोड

नामांतर मोहिमेमागेची गोष्ट काय?

नामांतर मोहीम ही पाकिस्तानच्या पंजाब सरकारच्या ‘लाहोर हेरिटेज एरिया रिवाइव्हल’ (LHAR) या मोठ्या प्रकल्पाचा एक भाग आहे, ज्याचा उद्देश देशाच्या सांस्कृतिक राजधानीला तिच्या फाळणीपूर्व वारशात पुनरुज्जीवित करणे आहे. अनेक दशकांच्या दुर्लक्ष, अव्यवस्थित शहरीकरण आणि वैचारिक पुनर्रचनेनंतर शहराची स्थापत्य आणि सांस्कृतिक जडणघडण पुनर्संचयित करण्यासाठी, हा पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान नवाझ शरीफ यांचा ५० अब्ज पाकिस्तानी रुपयांचा एक महत्त्वाकांक्षी स्वप्नप्रकल्प आहे.

याची सुरुवात २०२५ मध्ये शरीफ आणि त्यांची मुलगी, पंजाब प्रांताच्या सध्याच्या मुख्यमंत्री मरियम नवाज यांनी केली. सरकारचा असा युक्तिवाद आहे की, पाकिस्ताननेही आपल्या शहरांचा ऐतिहासिक वारसा नष्ट करण्याऐवजी युरोपीय राष्ट्रांप्रमाणेच त्याचे जतन केले पाहिजे. या उपक्रमामागील एक प्रमुख उद्दिष्ट वारसा पर्यटनाला चालना देणे आणि त्याद्वारे सरकारसाठी महसूल मिळवणे हे आहे.

शरीफ यांनी मिंटो पार्क (ग्रेटर इक्बाल पार्क) येथील तीन क्रिकेट मैदाने आणि एक पारंपरिक ‘आखाडा’ (कुस्तीचा आखाडा) पुनर्संचयित करण्याचा प्रस्तावही दिला आहे. ज्याकडे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान नियंत्रणाचे धोरण म्हणून पाहिले जात आहे. शरीफ यांचे बंधू, पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ यांना, २०१५ मध्ये पंजाबचे मुख्यमंत्री असताना, एका शहरी विकास कार्यक्रमाचा भाग म्हणून तीन ऐतिहासिक क्रिकेट मैदाने, क्रिकेट क्लबच्या अखत्यारीतील जागा आणि एक कुस्तीचा आखाडा पाडल्याबद्दल तीव्र टीकेला सामोरे जावे लागले होते.

पाकिस्तानचा माजी कर्णधार इंझमाम-उल-हक सारख्या अनेक क्रिकेटपटूंना मिंटो पार्कमधील या क्रिकेट क्लबमध्ये प्रशिक्षण देण्यात आले. फाळणीपूर्वी, भारतीय क्रिकेटपटू लाला अमरनाथसुद्धा या क्लबमध्ये प्रशिक्षणासाठी जात असत. १९७८ मध्ये जेव्हा अमरनाथ भारतीय क्रिकेट संघासोबत लाहोरला आले होते, तेव्हा ते मिंटो पार्कमध्ये गेले आणि त्यांनी क्रेसेंट क्रिकेट क्लबच्या खेळाडूंसोबत वेळ घालवला, ज्या क्लबसाठी ते फाळणी होईपर्यंत खेळत असत.

मिंटो पार्कमधील पाडलेल्या कुस्तीच्या आखाड्यात एकेकाळी गूंगा पैलवान, इमाम बख्श आणि गामा पैलवान यांसारख्या दिग्गजांच्या लढती झाल्या होत्या. फाळणीपूर्वी हिंदू मिंटो पार्कमध्ये दसरा सण साजरा करत असत.

नाव बदलण्यामागील खरे कारण

इतिहास साक्षी आहे की, फाळणी झाल्यापासून पाकिस्तानातील अल्पसंख्याकांची – विशेषतः हिंदू आणि शीखांची – दुर्दशा ही एक गंभीर चिंतेची बाब राहिली आहे. त्यांच्यावरील अत्याचार, सक्तीचे धर्मांतर, त्यांच्या मालमत्तेवरील अतिक्रमण आणि ऐतिहासिक मंदिरांचा विध्वंस यांसारख्या घटना चिंताजनक नियमिततेने समोर आल्या आहेत. मात्र, आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, अनेक दशकांच्या इस्लामीकरणाने आकारलेल्या या देशात, नाव बदलण्याच्या मोहिमेला जवळजवळ कोणताही संघटित विरोध झालेला नाही.

जुनी नावे पुनर्संचयित करून, पाकिस्तान जागतिक समुदायाला, विशेषतः पाश्चात्य राष्ट्रांना, हे दाखवून देऊ इच्छितो की तो आपली “कट्टरपंथी प्रतिमा” झटकून एक सहिष्णु, सर्वसमावेशक आणि बहुसांस्कृतिक राष्ट्र म्हणून विकसित होत आहे, जेणेकरून राजनैतिक आणि आर्थिक मदत मिळवणे सुलभ होईल.

हे ही वाचा

शाळांनंतर पश्चिम बंगालमधील मदरशांमध्ये ‘वंदे मातरम’ म्हणणे अनिवार्य

अमेरिकेवर विश्वास ठेवणे कठीण!

अभिषेक बॅनर्जींच्या मालमत्तांना नोटिसा आणि तृणमूल नगरसेवकाचा अध्यक्षपदाचा राजीनामा

“नरसंहाराचा इतिहास असलेल्या राष्ट्राने काश्मीरवर व्याख्यान देणे हा विरोधाभास”

दहशतवादाला निधी पुरवल्याच्या आरोपांमुळे पाकिस्तान दीर्घकाळापासून आंतरराष्ट्रीय टीकेचा विषय बनला आहे, ज्यामुळे त्याच्या अर्थव्यवस्थेला अब्जावधी डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे. लाहोरसारख्या प्रमुख सांस्कृतिक केंद्राला वसाहतकालीन नावे पुन्हा देऊन, पाकिस्तान असा एक वृत्तांत तयार करू पाहत आहे की तो अतिरेकी विचारसरणीला मागे टाकत आहे. यामागील उद्देश फायनान्शियल ॲक्शन टास्क फोर्स (FATF) किंवा इतर जागतिक संस्थांना त्याच्यावर कठोर निर्बंध पुन्हा लादण्यापासून रोखणे हा आहे.

इस्लामाबाददेखील आपल्या अस्तित्वासाठी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (आयएमएफ) बेलआउट पॅकेजवर पूर्णपणे अवलंबून आहे. आयएमएफ केवळ आर्थिक आकडेवारीचीच छाननी करत नाही, तर देशाच्या राजकीय स्थिरतेवर आणि सामाजिक वातावरणावरही बारीक लक्ष ठेवते. नामांतराचा हा देखावा परदेशी गुंतवणूकदारांना आणि आयएमएफला असा विश्वास देतो की, हा देश गुंतवणुकीसाठी एक सुरक्षित आणि उदारमतवादी ठिकाण बनत आहे.