भारतीय रेल्वेने शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक वाहतुकीच्या दिशेने एक महत्त्वाची कामगिरी साध्य करत अहमदाबादच्या साबरमती परिसरात देशाची पहिली लिक्विफाइड नॅचरल गॅस (LNG)- डिझेल- ड्युअल फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (DEMU) ट्रेन यशस्वीपणे सुरू केली आहे. हा पुढाकार केवळ परिचालन खर्चात लक्षणीय घट करणारा नाही, तर प्रदूषण कमी करण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
अहवालांनुसार, आठ डब्यांची ही १,४०० हॉर्सपॉवरची DEMU ट्रेन दोन रूपांतरित ड्रायव्हिंग पॉवर कार (DPC) सह चालवली जात आहे. प्रत्येक DPC मध्ये २,२०० लिटर क्षमतेच्या LNG टाक्या बसवण्यात आल्या आहेत. या तंत्रज्ञानामुळे डिझेलच्या वापरात सुमारे ४० टक्क्यांपर्यंत LNG द्वारे बदल शक्य झाला आहे. २,००० किलोमीटरहून अधिक यशस्वी चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर आता ही ट्रेन नियमित प्रवासी सेवेत समाविष्ट करण्यात आली आहे.
अहमदाबाद मंडळ रेल्वे व्यवस्थापक वेद प्रकाश यांनी या उपक्रमाचे फायदे अधोरेखित करत सांगितले, “एका किलोमीटरसाठी केवळ ०.३ किलोग्रॅम LNG लागते, तर १.४ लिटर डिझेलची गरज भासते. त्यामुळे १०० किलोमीटरचा खर्च ₹१२,००० वरून ३,००० इतका कमी होतो. LNG प्रणालीमुळे इंजिनच्या कार्यक्षमतेत किंवा विश्वासार्हतेत कोणतीही तडजोड होत नाही; उलट, जास्त रेंजमुळे वारंवार इंधन भरण्याची गरजही कमी होते.” रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, प्रति रॅक वार्षिक बचत सुमारे ₹२३.९ लाख इतकी असू शकते.
रेल्वे डिझाइन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) यांनी केलेल्या चाचण्यांमध्ये डिझेलवरून LNG कडे वळल्याने कार्बन डायऑक्साइड (CO2) आणि नायट्रोजन ऑक्साइड (NOx) यांसारख्या हानिकारक उत्सर्जनात लक्षणीय घट होत असल्याची पुष्टी झाली आहे, तसेच ट्रेनची कार्यक्षमता समान पातळीवर कायम राहते. या सकारात्मक निष्कर्षानंतर रेल्वेने आणखी आठ ड्रायव्हिंग पॉवर कार LNG- आधारित प्रणालीमध्ये रूपांतरित करण्याची योजना आखली आहे. हा उपक्रम भारतीय रेल्वेच्या २०७० पर्यंत नेट- झिरो उत्सर्जन या उद्दिष्टाशी सुसंगत मानला जात आहे. विशेषतः अजून विद्युतीकरण न झालेल्या रेल्वे मार्गांवर LNG- डिझेल ड्युअल फ्यूल तंत्रज्ञानाला व्यवहार्य, किफायतशीर आणि स्वच्छ पर्याय म्हणून पाहिले जात आहे.
हे ही वाचा:
सुनेत्रा अजित पवार महाराष्ट्राच्या नव्या उपमुख्यमंत्री
पूर्व कांगोतील कोल्टन खाण कोसळली
‘GaN’ लष्करी तंत्रज्ञानात डीआरडीओचा ब्रेकथ्रू,
पुढील पाच वर्षे जागतिक बँकेकडून भारताला मिळणार ८-१० अब्ज डॉलर
रेल्वे अधिकाऱ्यांचा विश्वास आहे की, हा मॉडेल व्यापक प्रमाणावर राबवला गेल्यास इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी होईल, परिचालन खर्च घटेल आणि पर्यावरणीय परिणामांमध्ये सुधारणा होईल. साबरमतीत LNG-संचालित DEMUचे यशस्वी संचालन भविष्यात भारतीय रेल्वेच्या हरित परिवर्तनाच्या दिशेने एक निर्णायक पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे.