आयुर्वेदातील प्राचीन औषधी वनस्पतींपैकी एक म्हणजे बाकुची, जिला बावची किंवा बकुची असेही म्हणतात. तिचे चमत्कारिक औषधी गुणधर्म त्वचारोग, कोंडा, कुष्ठरोग आणि काही गंभीर व्याधींच्या उपचारात उपयुक्त ठरतात. आयुर्वेद, सिद्ध, आणि युनानी औषधपद्धतींमध्ये बाकुचीला विशेष स्थान आहे, जे तिला एक बहुउपयोगी औषधी वनस्पती बनवते.
भारत सरकारच्या आयुष मंत्रालयानेही बाकुचीचे गुणधर्म व फायदे अधोरेखित केले आहेत. बाकुचीच्या बियांमध्ये आढळणारे प्सोरालेन नावाचे संयुग त्वचारोगांवर प्रभावी ठरते. हे संयुग सूर्यप्रकाशासोबत मिळून मेलानिनच्या निर्मितीला गती देते, त्यामुळे पांढरे डाग (विटिलिगो), सोरायसिस, एक्झिमा, आणि खाज यांसारख्या समस्यांमध्ये आराम मिळतो. बाकुचीचे तेल त्वचेवर लावल्यास त्वचा उजळते आणि संसर्गही कमी होतो. कोंड्यापासून मुक्तीसाठी तिच्या बियांचे तेल केसांच्या मुळांमध्ये लावले जाते, जे प्रभावी मानले जाते.
हेही वाचा..
ईराणने डोनाल्ड ट्रम्प यांना मारण्याचा प्रयत्न केला !
एअर इंडियाच्या विमानात समस्या, हाँगकाँगहून दिल्लीला येणारे विमान परतले!
भारतातील मेटाच्या व्यवस्थापकीय संचालकपदी अरुण श्रीनिवास
पंतप्रधान मोदींचा सायप्रसमध्ये बिझनेस राउंडटेबल इव्हेंटमध्ये सहभाग
आयुर्वेदात बाकुचीला कफ-वातशामक औषध मानले गेले आहे. ती यकृताचे विकार, मूळव्याध, पेटातील कृमी, जखमा, आणि मूत्रविकारांवरही उपयुक्त आहे. तिचे ऍण्टीऑक्सिडंट आणि दाहनाशक (anti-inflammatory) गुणधर्म हाडे व सांध्यांतील सूज कमी करतात, त्यामुळे गाठिया व ऑस्टिओपोरोसिससारख्या विकारांवर मदत होते.
अलीकडील संशोधनांमध्ये बाकुचीचे आणखी फायदे समोर आले आहेत. तिच्या काही घटकांमध्ये कर्करोगाच्या पेशींची वाढ रोखण्याची क्षमता आहे. तसेच ब्लड शुगर लेव्हल नियंत्रित ठेवण्यातही ती उपयुक्त ठरू शकते, त्यामुळे मधुमेही रुग्णांसाठी फायदेशीर असू शकते. याशिवाय, प्रजनन क्षमता वाढवणे आणि हाडे बळकट करणे यामध्येही बाकुची प्रभावी ठरते.
तथापि, बाकुचीचे इतके फायदे असले तरी तिचा सावधगिरीने वापर आवश्यक आहे. अति वापर किंवा वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय सेवन केल्यास, फोटोसेन्सिटिव्हिटी (धूप लागणे) किंवा त्वचेवर नकारात्मक प्रतिक्रिया यासारख्या समस्या होऊ शकतात. त्यामुळे फक्त आयुर्वेदाचार्य किंवा तज्ज्ञ वैद्याच्या सल्ल्यानेच बाकुचीचा उपयोग करावा.