शरीरावर अचानक एखादी गाठ दिसली की बरेच लोक घाबरतात. मात्र, प्रत्येक गाठ एकसारखी नसते. काही पूर्णपणे सामान्य असतात, तर काही गांभीर्याचे संकेतही देऊ शकतात. आयुर्वेदात गाठी दोन प्रकारांत समजावून सांगितल्या आहेत अर्बुद आणि ग्रंथी. या दोन्हींची प्रकृती, कारणे आणि जोखीम वेगवेगळी असते, त्यामुळे योग्य वेळी योग्य उपचार घेण्यासाठी याबद्दल माहिती असणे आवश्यक आहे. अर्बुद ही गाठ ठोस स्वरूपाची असते आणि हळूहळू वाढत जाते. बहुतेक वेळा यात वेदना नसतात, त्यामुळे अनेक लोक ती दुर्लक्षित करतात. आयुर्वेदानुसार, शरीरातील मांस, रक्त आणि मेद या धातूंचे असंतुलन होऊन त्या जागेतील रक्तसंचार कमी झाल्यास टिश्यू घट्ट होऊन अर्बुद तयार होऊ लागते.
अर्बुदाची वाढ थांबत नाही, त्यामुळे त्यावर लक्ष देणे गरजेचे असते. काही अर्बुद निरुपद्रवी असतात, परंतु काही पुढे मोठे धोके निर्माण करू शकतात. दुसरीकडे, ग्रंथी सामान्यतः लहान आणि किंचित कठीण गाठ असते. इन्फेक्शन, हार्मोनल बदल किंवा लिम्फ नोड्सच्या सूजेमुळे ती निर्माण होते. ग्रंथीमध्ये हलकी वेदना असू शकते आणि ती नरम, जेली-सारखी किंवा किंचित कडकही असू शकते. काही वेळा ही गाठ काही दिवसांत आपोआपही कमी होते. आयुर्वेदानुसार, ग्रंथी ही वात, पित्त आणि कफ यांच्या असंतुलनामुळे होते. कफ गाठ तयार करतो, वात तिचे कठोरपण वाढवतो आणि पित्तामुळे हलकी उष्णता किंवा लालसरपणा दिसू शकतो.
हेही वाचा..
गोडसेंच्या अस्थिच्या विसर्जनाचा मुहूर्त जवळ आलाय?
अबब ! एलपीजीचा खप ४४ टक्क्यांनी वाढला
तीन वर्षांत १ अब्ज ४६ कोटींचे ड्रग्ज जप्त
तीन कोळसा ब्लॉक्सची लिलाव प्रक्रिया पूर्ण
मुख्य फरक असा की, अर्बुद वाढत राहते, तर ग्रंथी बहुतेकदा वाढत नाही. अर्बुद दुखत नाही आणि आतल्या टिश्यूमध्ये तयार होते, तर ग्रंथी वरच्या थरात आणि हलक्या वेदनेसोबत दिसू शकते. आधुनिक वैद्यकशास्त्रात अर्बुद म्हणजे ट्यूमर-प्रकारची वाढ, जिथे पेशींचे विभाजन नियंत्रणाबाहेर जाते. हे सौम्य (Benign) किंवा घातक (Malignant) असू शकते. ग्रंथी साधारणपणे संक्रमण, व्हायरल समस्या किंवा ग्रंथी सूजेमुळे होतात.
कधी घ्यावी गांठ गंभीरपणे?
खालील लक्षणे दिसली तर डॉक्टरांना लगेच दाखवा: गाठ जलद गतीने वाढत असेल, खूप कठोर असेल, हलत नसेल, वेदना नसतील, वजन घटणे, थकवा जाणवणे सोबत असेल हे कधीकधी गंभीर आजाराचे संकेत असू शकतात. थोडक्यात प्रत्येक गाठ धोकादायक नसते; पण अज्ञान किंवा दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. आयुर्वेद आणि आधुनिक वैद्यक दोन्हींच्या मदतीने योग्य निदान करणे सर्वात महत्त्वाचे आहे.
