अर्थसंकल्प विशेष: महागाईच्या मूल्यांकनाचा चेहरा मोहरा बदलणार

महागाई म्हणजे रोजच्या जीवनातील खर्च किती वाढतो, हे दाखवणारा एक आकडा आहे. सरकार लोक रोज वापरत असलेल्या वस्तू आणि सेवांच्या किमती पाहून हा महागाईचा दर ठरवते. आता महागाई मोजण्याच्या या पद्धतीत काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. महागाई ठरवताना भाजीपाला, तांदूळ, गहू, डाळी, दूध, इंधन, घरभाडे, शिक्षण, आरोग्य आणि वाहतूक अशा अनेक गोष्टींचा विचार केला जातो. लोक एखाद्या वस्तूवर जितका जास्त खर्च करतात, तितका त्या वस्तूचा महागाईवर जास्त परिणाम होतो.
हे ही वाचा:
साकिनाक्यात ‘आई-बाबा फाऊंडेशन’च्या नावाखाली खंडणी

प्रीमियम स्मार्टफोन्स खरेदीत भारतीय आघाडीवर

नवीन बदलांनुसार, अन्नपदार्थांचा वाटा कमी करण्यात आला आहे. म्हणजेच भाजी, धान्य किंवा डाळी महाग झाल्या तरी एकूण महागाई दरावर त्याचा परिणाम आधीपेक्षा कमी दिसणार आहे. यामागे लोकांच्या खर्चाच्या सवयी बदलत असल्याचं कारण दिलं जात आहे. अनेक कुटुंबांमध्ये आता अन्नापेक्षा इतर गोष्टींवर खर्च वाढताना दिसतो.

त्याचवेळी, तंत्रज्ञानाशी संबंधित वस्तूंना अधिक महत्त्व देण्यात आलं आहे. स्मार्टफोन, वायरलेस इअरफोन (एअरपॉड्ससारख्या वस्तू), इंटरनेट आणि ऑनलाइन सेवांचा महागाई मोजताना जास्त विचार केला जाणार आहे. त्यामुळे या वस्तू महाग झाल्या, तर महागाईचा दर जास्त वाढलेला दिसू शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, हा बदल शहरी जीवनशैलीशी काही अंशी जुळणारा आहे. मात्र, ग्रामीण भागात आणि गरीब कुटुंबांमध्ये आजही मोठा खर्च अन्नावरच होतो. त्यामुळे अन्नाचा वाटा कमी केल्यास, लोकांना प्रत्यक्षात जाणवणारी महागाई आणि सरकारी आकडे यामध्ये फरक पडू शकतो.

एकंदरीत, महागाई मोजण्याची पद्धत बदलत्या काळानुसार सुधारण्यात आली आहे. मात्र, आकडे काहीही सांगोत, स्वयंपाकघराचा खर्च वाढला की सामान्य माणसाला महागाई लगेच जाणवते. त्यामुळे महागाई खरी किती आहे, हे शेवटी लोकांच्या दैनंदिन अनुभवावरच ठरणार आहे.